ايران امروز

 

مهلت آژانس بين المللي انرژي اتمي به ايران براي شفافيت بخشيدن به برنامه هاي هسته اي اش در حال سپري شدن است. اگر ايران تا انتهاي اكتبر به اين خواست گردن نگذارد نه تنها با خطر قطع مذاكرات مربوط به قرارداد جامع تجاري با اتحاديه اروپا روبرو خواهد بود ، بلكه بايد محكوميت توسط شوراي امنيت سازمان ملل و اعمال تحريم هاي اقتصادي عليه خود را نيز انتظار داشته باشد . از همين رورهبري جمهوري اسلامي حالا مجددا از آمادگي خود براي امضاي احتمالي پروتكل الحاقي پيمان منع توليد و گسترش سلاح هاي هسته اي و مجازكردن بازرسان سازمان بين المللي انرژي اتمي به بازرسي هاي سرزده از تاسيسات هسته اي خود سخن مي گويد. به اين ترتيب، كشاكش بر سر برنامه و مقاصد اتمي جمهوري اسلامي تا 31 اكتبر ادامه خواهد يافت.

استدلاهاي آژانس در مورد مشكوك بودن برنامه اتمي جمهوري اسلامي قانع كننده است. ايران از زمان شاه داراي برنامه اتمي جامعي است كه به ويژه در دهه هاي اخير تحت الشعاع تلاش هاي اتمي صدام حسين قرار گرفته و جهان كمتر به آن توجه داشته است. اين ادعاي جمهوري اسلامي كه ايران به انرژي اتمي نياز دارد تا بتواند با صدور ذخاير نفتي خود سود و درآمد بيشتري كسب كند در برابر تجزيه و تحليل هاي دقيق اقتصادي دوام نمي آؤرد و بي پايگي آن برملا مي شود. سوء ظن ها و ترديدها نسبت به تلاش ملايان براي توليد بمب اتمي از رهگذر اظهارات ضدونقيض و مواضع غيرشفاف نمايندگان جمهوري اسلامي در آژانس بين المللي انرژي اتمي نه تنها كاهش نيافته بلكه تشديد هم شده است. گرچه جمهوري اسلامي ظاهرا هنوز براي توليد بمب اتمي تصميم قطعي را اتخاذ نكرده است ، اما مي توان گفت كه در ايران در مورد پيشبرد برنامه هسته اي براي استفاده هاي صلح آميز و با چشم انداز تسليحاتي توافقي عمومي وجود دارد.

با اين همه ، هر چقدر كه تقاضا براي كنترل و بازرسي تاسيسات اتمي جمهوري اسلامي برحق باشد و هر چقدر هم تهديدات كشورهاي غربي عضو شوراي حكام آژانس بين المللي اتمي عليه اين رژيم مشروع باشد ، باز هم نمي توان انكار كرد كه نگراني هاي ايران هم واقعي و قابل درك اند. اين كشور در منطقه اي پر تنش واقع شده كه دورتادور آن را هم كشورهاي اتمي يي همچون پاكستان و اسراييل گرفته اند. تا همين اواخر ايران عراق صدام حسين را در ارزيابي هاي خود جدي ترين خطر براي امنيت خود تلقي مي كرد. جاي عراق را اينك آمريكا پركرده است كه از همان اوان زمامداري جرج دبليو بوش جمهوري اسلامي را جزيي از محور شرارت خوانده است. نخستين جنگ بازدارنده ايالات متحده عليه عراق، و پروژه اعمال قدرت يك جانبه گرايانه واشنگتن در منطقه نگراني هاي ديرين ايران از محاصره شدن توسط آمريكا را تا سرحد جنون بركشانده اند. از اين رو استراتژي رژيم ملاها در تهديد جهان از طريق حركت به سوي توليد بمب اتمي نبايد كسي را در واشنگتن شگفت زده كند.

شوراي حكام آژانس بين المللي انرژي اتمي اگر بخواهد جلوي نقض و تضعيف باز هم بيشتر پيمان منع توليد و گسترش سلاح هاي اتمي را سد كند نبايد و نمي تواند استراتژي يادشده جمهوري اسلامي را تحمل كند. چالش با جمهوري اسلامي به نحو بارزي نقص و كاستي هاي مقررات پيمان مزبور و در عين حال بي بديلي اين شيوه از كنترل و مهار بين المللي را به نمايش مي گذارد. از اين رو ، همه كشورهاي عضو شوراي حكام آژانس بين المللي انرژي اتمي بايد فشار بر جمهوري اسلامي را با همه ابزارهاي پيش بيني شده ادامه دهند . همزمان اما، آمريكا همراه با اتحاديه اروپا و روسيه بايد انگيزه هاي رهبري ايران را در دستيابي به سلاح اتمي مورد دقت و ملاحظه قرار دهند، سرشت متناقض و دوگانه رژيم ملايان را از نظر دورندارند و فشارهاي سياسي خود را با پيشنهادهاي امنيتي مشخص به ايران تكميل و همراه كنند.

براي اتخاذ چنين سياستي در قبال ايران هيچگاه شرايط مثل امروز مساعد نبوده است. دولت بوش كه در عراق با مشكلاتي مواجه شده سياست مبتني بر گفتمان "محور شرارت" را با سياست منعطف تر و پراگماتيستي تري در قبال جمهوري اسلامي تعويض كرده است. اتحاديه اروپا كه اخيرا در ارزيابي از مباني و مولفه هاي امنيتي خود به تحليل يكدست تر و منسجم تري از خطرها و تهديدها نزديك شده است نيز، اينك مشي واحد و سرسختانه تري را در برابر ايران دنبال مي كند. حتي روسيه نيز به عنوان سازنده نيروگاه اتمي بوشهر نقش مهمي در تحقق برنامه هسته اي ايران بازي مي كند نيز ، از جمهوري اسلامي خواسته است كه همكاري خود با آژانس بين المللي انرژي اتمي را تشديد كند و توقف ارسال تجيهزات نيروگاه مزبور را نيز منتفي ندانسته است.

در تهران حالا ديگر محافظه كاران نيز دريافته اند كه چالشي آشكار با بازرسان بين المللي يا فراتر از آن ، خروج از پيمان منع توليد و گسترش سلاح هاي اتمي تلاش پرتب و تاب آنها براي نزديكي با اروپا را به خطر خواهد انداخت كه اين با عواقب سخت اقتصادي براي ايران توام خوهد بود. بر خلاف كره شمالي در جمهوري اسلامي در وراي همه جناح بندي هاي سياسي يك آمادگي اصولي براي مذاكره در باره آينده برنامه اتمي ايران وجود دارد.

آگر رييس جمهور آمريكا بخواهد و دست وزير خارجه اش را هم باز بگذارد مجموعا شانس و امكان براي تجديد گفتگوهاي سياسي وجود دارد. اهميت اين مشي از آنجا ناشي مي شود كه پايان احتمالي سياست يك جانبه گرايانه آمريكا نيز، به هيچوجه به معناي رفع تهديدهاي اتمي (ايران) نيست. چرا كه اگر ايران پروتكل الحاقي را هم امضاء كند و درهاي همه تاسيسات اتمي خود را هم بر روي بازرسان بين المللي بگشايد باز هم به هر صورت دانش هسته اي خود را داراست و مي تواند زماني ديگر، با فسخ قراردادها، خود را سريعا به يك قدرت اتمي تبديل كند.

اين خطر و نيز تامل عربستان سعودي به تسليح اتمي خود نماد بارزي از دشواري هاي بزرگي است كه سياست جلوگيري از توليد و گسترش سلاح هاي اتمي در خاورميانه، با آنها دست گريبان است. اتمام حجت با جمهوري اسلامي تازه اول كار است.
فرانكفورتر روند شاو/ 20 سپتامبر

[بازگشت به صفحه اول]