iran emrooz (ايران امروز)

ايران امروز

در ورای «مادر همه جنگ‌ها» (ام الحرب)
نگاهی به جنبه‌های استراتژی دفاعی عراق

* سياست دفاعی رژيم عراق می‌تواند دو هدف استراتژيك را دنبال كند: ايجاد مانع و تاخير در برابر پيشروی نيروهای آمريكايی و جلوگيری از بروز اين احساس عمومی كه ارتش در حال از هم پاشيدن است
* عبور از رود فرات می‌تواند يكی از مراحل حساس پيشروی نيروهای آمريكايی به سوی بغداد باشد
* گودال‌های پر از نفت و تدابير دفاعی ديگر در شمال بغداد نشان می‌دهد كه حكومت صدام حسين به اين منطقه به عنوان آخرين سنگر و پناهگاه خود می‌نگرد
* چه واكنش آمريكا نسبت به قيام شيعيان در سال ١٩٩١ و چه بيم بخش‌هايی از مردم از هرج ومرج ، جنگ داخلی و نقض تماميت ارضی عراق ، پيش بينی در مورد نوع واكنش آنها به هنگام حمله آمريكايي‌ها را مشكل می‌كند

يكشنبه ۲۵ اسفند ۱۳۸۱

اشاره
ناكامی آمريكا و انگلستان در متقاعد كردن شورای امنبت به تصويب قطعنامه‌ای كه به شروع جنگ عليه عراق مشروعيت دهد و تشكيل جلسه اظطراری رييس جمهور آمريكا با متحدان خود يعنی نخست وزيران انگلستان و اسپانيا درروز يكشنبه در جزاير آزور حكايت از آن دارند كه تصميم گيری واشنگتن در مورد آغاز جنگ يك جانبه و تاييدنشده توسط سازمان ملل ، بر خلاف تبليغات اوليه ، بدون دشواری هم نيست. همه واقعيت‌ها و داده‌های موجود نشان می‌دهند كه آمريكا برای ورود به جنگ به انگلستان نياز دارد. دولت لندن اما، برای همراهی باواشنگتن بايد ابتدائا مخالفت عمومی مردم انگلستان را فرونشاند. رای شورای امنيت به مشروعيت جنگ بهترين سلاح تونی بلر برای چنين كاری می‌توانست باشد. چنين رايی بر خلاف انتظار لندن و واشنگتن تا به امروز تحقق نيافته است. گرچه از لحن مقامات واشنگتن و لندن چنين برمی آيد كه جلسه آزور به روند مذاكرات ديپلماتيك خاتمه خواهد داد و در آن شروع جنگ موضوع محوری خواهد بود، و گرچه تلاش‌هايی در كاخ سفيد در جريان است تا از قطعنامه‌ها پيشين سازمان ملل دليلی برای مشروعيت جنگ اخذ شود، ليكن هنوز هم دشواري‌های دولت بلر برجا هستند، هنوز هم بروز مخالفت‌ها با جنگ در خود آمريكا هم روبه تزايد است ، هنوز هم اكثريت اعضای شورای امنيت در گزارش روز سه شنبه آينده‌هانس بليكس سند قاطع ديگری در نفی ضرورت جنگ می‌بينند و هنوز هم فعاليت بازرسان در پرتو فشارها بغداد را به عقب نشينی بيشتر واداشته و خلع سلاح بي‌وقفه آن را رقم می‌زند. از اين رو بعيد نيست كه مسير پر پيچ و خم ديپلماسی در روزهای آتی نيز باز هم به راه نكوبيده ديگری بيفتد و كماكان ضرورت جنگ را كه واشنگتن برای اهداف ديگر ، اما تحت عنوان خلع سلاح مايل به انجام آن است با علامت سوال‌های بيشتری مواجه كند.
با اين همه خطر آغاز جنگ كماكان يك خطر واقعی است و احتمال آن بيشتر از آن است كه ناديده گرفته شود و يا به خوش بيني‌های بی پايه منجر شود. اينكه در صورت بروز چنين جنگی آمريكا كدام استراتژی نظامی را دنبال خواهد كرد را قبلا با ترجمه مقاله‌ای با عنوان "عراق چگونه قرار است فتح شود؟" در همين صفحه دنبال كرديم. مطلب زير برگردان گزارش نه چندان مبسوط كريم الجواهری ،خبرنگار روزنامه آلمانی تاتس در بغداد است كه بر اساس يافته‌های خود و تجزيه و تحليل موسسه پژوهشی "استارت فور" نوشته و در آن به جنبه‌های سياست دفاعی عراق در قبال حمله آمريكا می‌پردازد. گفتن ندارد كه روند جنگها روندهای قسما خودپويی هستند كه لزوما با ارزيابي‌ها و محاسبات اوليه تطابقی نمی يابند و از اين رو ارزيابي‌ها و گمانه‌های نوشتار زير را نيز بايد نسبی تلقی كرد.
مقاله الجواهری در شماره روز ١٥ مارس روزنامه تاتس بازتاب يافته است.
احمد سمايی

امكانات دفاعی عراق پيش چشم بازرسان سازمان ملل قطعه به قطعه در حال از بين رفتن است ، چرا كه موشك‌های كوتاه برد الصمود كه اينك عراق در حال نابودی آنهاست نمادی از امكانات دفاعی عراق بوده اند. با اين همه صدام حسين در سخنرانی خود برای افسران بلندپايه ارتش با گفتن اينكه " حالا شما خودتان موشك الصمود هستيد" در صدد برآمد كه احساسی از خاطرجمعی خود و بی اهميت بودن نابودی زرادخانه موشكی عراق را به نمايش بگذارد.
در اين ميان اما، ٣٠٠ هزار نيروی انگليسی و آمريكايی كه با سلاح‌های پيشرفته خود گرداگرد عراق استقرار يافته و آماده حمله به اين كشورند اين سئوال را پيش می‌آورد كه رژيم عراق و ارتش آن چگونه می‌خواهند به طور جدی در برابر اين حمله مقاومت كنند و آن را به جنگی فراتر از "ام الحرب" (مادر همه جنگ) بدل سازند؟ ام الحرب عنوانی بود كه صدام حسين به جنگ اول آمريكا عليه عراق داد. ارتش عراق در رويارويی با حمله آمريكا تنها می‌تواند دو هدف استراتژيك را تعقيب كند، به اين معنا كه از يكسو بايد حمله زمينی آمريكا را پس از شروع تا حد ممكن دچار آهستگی و تاخير كند و تلفات هر چه بيشتری به نيروهای آن وارد آورد ، و از ديگر سو نگذارد در ميان مردمی كه در وفاداريشان نسبت به رژيم اطمينان چندانی نيست اين احساس پديد آيد كه ارتش سريعا از هم خواهد پاشيد.
ارتش عراق مقدمتا بايد مبنا را بر اين بگذارد كه توانايي‌هايش در همان ابتدای حمله آمريكا به شدت محدود خواهد شد. فضای هوايی عراق در تسلط هواپيمايي‌های آمريكايی قرار خواهد گرفت و همه توان و امكانات استراتژيك ارتباطی اين كشور سربعا نابود خواهد شد. علاوه بر اين ، نيروهای آمريكايی می‌توانند هرگونه جابجايی بزرگ نيروهای عراقی را به ويژه در ميادين باز و در بيابانها رديابی كنند و آن را زير حملات شديد خود بگيرند. بمب ٩٠٠٠ كيلويی جديد آمريكا كه هفته پيش به گونه تبليغی مورد آزمايش قرار گرفت ظاهرا در چنين حملاتی كاربرد خواهد يافت.

بر مبنای شرايط فوق ، سايت اينترنتی مسائل استراتژيك ، متعلق به موسسه تحقيقاتی خصوصی - آمريكايی "استارت فور" به اين نتبجه می‌رسد كه ارتش عراق بايد پيشاپيش استقرار خود را در مناطق مورد نظر كامل كند، چون تحرك و امكانات ارتباطی آن با شروع جنگ محدود خواهد شد. كاربرد سلاح‌های شيميايی از سوی ارتش عراق يكی از تهديداتی است كه می‌تواند پيشروی نيروهای آمريكايی را با مانع و تاخير مواجه كند. كارآمدترين نيروهای نظامی عراق بايد در محل‌هايی استقرار يابند كه كارآيی آن‌ها چندين برابر شود، و اين محل‌ها عمدتا حوزه‌ها و مناطق شهری و كوهپايه‌ای خواهند بود. ارتش آمريكا در عراق با ارتش نامجهز و نه چندان انگيزه مندی مواجه است كه شمار نفرات آن بر ٢٨٥ هزار نفر بالغ می‌شود. مهمتر از اين ارتش اما، گارد رياست جمهوری با ١٢٥ هزار نيروی تعليم ديده است كه هم اينك تنها نيروی مستقر در بغداد به شمار می‌رود.

در حال حاضر هيچ كدام از واحدهای نظامی عراقی در جنوب رود فرات مستقر نيستند. اولين تنگنايی كه نيروهای آمريكايی در پيشروی از كويت به سوی بغداد بايد از آن عبور كنند رود فرات است. به نوشته سايت استارت فور برای رژيم عراق اهميت حياتی بسياری دارد كه نيروهای آمريكايی را به هنگام عبور از فراز فرات مورد حمله قرار داده و با وارد آوردن تلفاتی به آن‌ها احساس شكست ناپذيری اشان را مقدمتا زايل كند. اگر عراق هنوز به سلاح‌های شيميايی مجهز باشد، يكی از موارد كاربرد آن در همين حمله فرات است. تنها با وارد آوردن تلفات اوليه به نيروهای آمريكايی است كه رژيم عراق می‌تواند گارد رياست جمهوری كه تحت رهبری قصی ، پسر صدام حسين ، در بغداد مستقر است و نيز ساير نيروهای شبه نظامی وابسته به حزب بعث را تحت اطاعت و وفاداری به خود نگه دارد و به آمادگی آنها به مصافی جدی مطمئن باشد. به نظر كارشناسان موسسه استارت فور اگر كار به نبرد بر سر فتح بغداد برسد ، رژيم عراق حفظ اين شهر را ناممكن تلقی خواهد كرد.

ظرف دوهفته گذشته در گوشه و كنار بغداد شمار زيادی سنگرهای شنی برپا شده و در امتداد رود دجله سنگرهای جديدی برای استقرار تانك ايجاد گرديده است. شاهدان غربی در بغداد كه توانسته اند از شمال اين شهر ديدار كنند گودال‌های و حفره‌هايی را مشاهده كرده اند كه درون آن‌ها نفت و مواد آتش زا ريخته شده است. به آتش كشيدن اين مواد ابر سياهی را ايجاد خواهد كرد كه بمباران‌های هوايی را دشوار خواهد نمود و بيش از هر چيز ستون‌هايی از دود پديد خواهد آورد كه پيشروی نيروهای آمريكايی به سوی شمال بغداد را با مانع مواجه خواهد ساخت.

در شمال بغداد و به ويژه در تكريت (زادگاه صدام حسين) و حوزه‌های نفتی كركوك بزرگترين بخش نيروهای عراقی مستقر شده اند. تصادفی نيست كه روزنامه نگاران خارجی ظرف هفته‌های گذشته از رفتن به اين محل‌ها منع شده اند. به گمان شماری از ناظران سياسی و نظامی ، رژيم عراق نجات خود را در عقب نشينی به اين مناطق می‌داند. ظاهرا همين اهميت شمال بغداد به منزله آخرين پناهگاه حكومت صدام حسين است كه برای آمريكا تلاش در جهت استقرار ٦٢ هزار نيزو در خطوط مرزی تركيه با شمال عراق و ايجاد يك جبهه از اين منطقه را حائز اهميت می‌كند.

پرسش مبهم در اين ميان اما، نوع واكنش ارتش منظم و نه چندان مجهز عراق و نيز مردم عادی اين كشور به هنگام آغاز حملات آمريكاست. واكنش مردم عادی عراق را می‌توان به سه عامل وابسته دانست. در جريان جنگ ١٩٩١ آمريكايي‌ها شيعيان جنوب عراق را به قيام عليه رژيم عراق تشويق كردند و بعد هم با رهاكردن آنها ، دست نيروهای صدام حسين را برای سركوب آن‌ها باز گذاشتند. اين تجربه تلخ و خونين در خاطره جمعی شيعيان عراق حك شده است.

اكثريت آن بخش از مردم عراق كه با رژيم صدام حسين مخالفند تنها زمانی عليه اين رژيم به حركت درخواهند آمد كه احساس كنند نهايتا و واقعا در جبهه طرف پيروز قرار گرفته اند. ضمن آنكه بسياری از مردم عراق از آن بيم دارند كه سقوط رژيم صدام حسين به هرج ومرج ، جنگ داخلی و از بين رفتن تماميت ارضی كشور منجر شود و از اين رو در برخاستن عليه اين رژيم تعلل خواهند كرد. پردوام ترين مقاومت سازمان يافته‌ای كه در برابر نيروهای آمريكايی بروز خواهد كرد احتمالا از جانب كسانی خواهد بود كه در چهارچوب منافع خود تا آخرين قطره خون به دفاع از حكومت عراق برخواهند خاست كه فعالان ارشد حزب بعث و اعضای گارد رياست جمهوری از زمره ی آنها هستند. برای اينان "ام الحرب" را می‌توان در يك جمله خلاصه كرد: يا ما يا آن‌ها.