IRAN EMROOZ (iranian political Bulletin)

سالي با شگفتي ها و بي سابقگي ها
ماه هاي گذشته سال ميلادي جاري را مي توان ماه هاي انتخاباتي متفاوت و بي سابقه در چندين كشور كوچك و بزرگ جهان تلقي كرد. در فرانسه با حذف غيرمنتظره نامزد چپ در دور اول انتخابات رياست جمهوري ، نماينده اي از راست افراطي به به دور دوم انتخابات راه يافت كه براي جلوگيري از پيروزي وي ، چپ در اقدامي بي سابقه راي خود را به سود ژاك شيراك ،نماينده راست ميانه به صندوق ريخت و بدين سان ،براي اولين بار رييس جمهوري در تاريخ جمهوري پنجم فرانسه با ٨٢ درصد آراء به كاخ اليزه راه يافت. در انتخابات هلند ، حزبي از جناح راست افراطي توانست درصد بالايي از آراء مردم در انتخابات پارلماني را از آن خود كند و وبراي ٨٥ روز هم كه شده به جزء مهمي از ائتلاف تشكيل دهنده دولت اين كشور بدل شود. در انتخابات آلمان نيز كه ستاره بخت سوسيال دمكرات ها و سبزها رو به افول مي نمود و نيروهاي راست خود را براي بازگشت دوباره به قدرت آماده مي كردند مخالفت پرسروصدا و سرسختانه احزاب حاكم با حمله احتمالي آمريكا عليه عراق كه مناسبات دوسوي اقيانوس را نيز بي لرزه نگذاشت به لحاظ تبليغاتي در ميان راي دهندگان آلماني جذابيت پيدا كرد و در كنار چند عامل ديگر ورق را در كوتاه زماني چنان برگرداند كه راه براي يك دوره ديگر حكومت "سرخ و سبز" بر آلمان گشوده شد. در پاكستان كه ژنرال مشرف از ١١ سپتامبر مي كوشيد راه خود را از بنيادگرايان اسلامي جدا كند و با اعمال برخي اقدامات و تدابير امنيتي وسياسي از دامنه نفوذ اين نيروها بكاهد به خاطر از بين نرفتن زمينه هاي قدرت گيري اين نيروها و نيز در پي يك سلسله تصميمات و تدابير كه به غيردمكراتيك شدن قوانين انتخابات و ايجاد محدوديت براي مشاركت نيروهاي سكولار در اين انتخابات انجاميد همان نيروهاي بنيادگرا به گونه اي بي سابقه به برنده اصلي انتخابات ملي بدل شدند و دستكم در يك ايالت از ايالات چهارگانه پاكستان نيز توانستند دولت محلي را به اختيار خود درآورند. آن سوتر از پاكستان ، يعني در كشميرهند در پي انتخابات نسبتا موفقيت آميز و در عين حال پردرگيري و تلفاتي كه براي گزينش نمايندگان پارلمان محلي برگزار شد دوران حكومت ٥٠ ساله حزب ناسيوناليست "كنفرانس ملي " به سرآمد و قدرت در دست نيروهايي قرار گرفت كه خودمختاري بيشتري را از دولت مركزي هند طلب مي كنند و خواهان گفتگو با نيروهاي مسالمت جوي استقلال طلب كشميري هستند. در بحرين كه فعلا به "دمكراتيك ترين " كشور عرب در ميان ٦ عضو شوراي همكاري خليج فارس بدل شده است در تداوم اصلاحاتي كه خلافت را كم و بيش به پادشاهي مشروطه بدل كرده و زنان را نيز از حق انتخاب كردن و انتخاب شدن بهره مند ساخته است همين روزها براي اولين بار انتخاباتي برگزار شد كه گرچه به خاطر فقدان مولفه هاي دمكراتيك لازم با تحريم بخشي از احزاب شيعه و چپ اين كشور روبرو گشت ليكن به هر صورت وداعي نسبي با گذشته كاملا استبدادي بحرين بود كه طبعا تاثيراتي بر سيستم ها و ساختارهاي سياسي همسايگانش نيز به جاخواهد گذاشت. در بزرگترين كشور آمريكاي جنوبي يعني در برزيل نيز براي اولين بار در تاريخ جمهوريت ١١٣ ساله اين كشور، مردمي كه از دو دهه تجربه اقتصاد نئوليبرالي سرخورده شده بودند يك كارگر چپگرا كه او هم تا حدودي از شعارها و مواضع راديكال خود كاسته بود را به رياست جمهوري خود برگزيدند. با اين تحول و نيز با پيروزي احتمالي نامزدهاي غيرراست در انتخابات اكوادور ، آرژانتين و اروگوئه مي توان گفت كه آمريكاي جنوبي كم يا بيش در حال پشت كردن به سياست هاي نئوليبرالي ودر پيش گرفتن سياست هايي است كه مولفه هاي معطوف به عدالت اجتماعي ، تحكيم دمكراسي و نپذيرفتن بي چوي و چراي سياست هاي منطقه اي واشنگتن در آنها برجستگي بيشتري خواهد يافت.

تركيه هم مورد نسبتا ويژه‌اي است
در انتخابات تركيه نيز صدالبته بحران و نابساماني اقتصادي ناشي از سياست هاي نئوليبرالي كه در تاريخ تركيه ي پس از جنگ جهاني دوم سابقه نداشته نقش كم و بيش عمده اي را درسمت گيري انتخاباتي راي دهندگان بازي مي كند. اگر براي احزاب موجود در دولت كنوني يعني "حزب چپ دمكراتيك" ، حزب محافظه‌كار "مام وطن" و حزب ناسيوناليست "جنبش ملي" شانس چنداني براي راه يافتن به مجلس پيش بيني نمي شود جريمه اي است كه اين احزاب از راي دهندگان بابت پيشبرد سياست هاي يادشده دريافت مي كنند. و اگر قديمي ترين حزب تركيه يعني "حزب جمهوريخواه خلق" كه آتاتورك آن را بنيان گذاشت شانسي براي موفقيت دارد از آن روست كه به رغم شهرت قبلي آن به عنوان يك حزب سوگلي حكومت، در دور پيش تصادفا و براي اولين بار در تاريخ تركيه در مجلس و دولت حضور نداشت و لذا تقصير بحران اقتصادي موجود به پاي آن نوشته نمي شود. حزب تازه تاسيس "عدالت و توسعه" كه از بيشترين شانس براي راه يافتن به مجلس برخوردار است نيز محبوبيت خود را قسما مديون مخالفت با سياست هاي اقتصادي جاري ، وعده احياي برخي از يارانه ها و قول براي تلاش در راه درازتركردن مدت بازپرداخت قروض خارجي تركيه است. رجب طيب اردوغان ، رهبر اسلام گراي حزب يادشده البته خود از متضررشدگان بحران اقتصادي كنوني نيست و به عنوان سهام دار يك شركت بزرگ، درآمد ٢٨ هزار دلاري اش در ماه همچنان تضمين شده است. او كه زماني در كنار نجم الدين اربكان رهبر حزب اسلام گرا و منحل شده رفاه ، گرايشات اسلامي راديكالي را بروز مي داد و در دهه پيش در مقام شهردار استانبول با بستن شراب فروشي ها ، ترغيب زنان به محجبه شدن و تشبيه مساجد به پادگان اسلام گرايان اين راديكاليسم خود را عملا به نمايش گذاشت و بابت آن طعم زندان ژنرال هاي تركيه را نيز چشيد اينك بيش از پيش به مواضعي معتدل گرويده كه با تحولات فكري و رفتاري سيلويا دو لولا، رييس جمهور جديد برزيل از يك چپ راديكال به چپي ميانه رو بي شباهت نيست.
بر خلاف دوران نخست وزيري اربكان در دهه پيش كه اسلام گرايان مدافع ايجاد يك بازار اقتصادي ميان كشورهاي اسلامي بودند اينك اردوغان و ايدئولوگ حزب وي يعني مراد مرجان سخت هوادار پيوستن سريع تركيه به اتحاديه اروپا هستند و در اين راستا حاضرند بر سر تسريع و تسهيل روند وحدت قبرس همكاري ها و همراهي هاي لازم را نيز انجام دهند. فشار تركيه بر جامعه ترك هاي قبرس و تشويق آنها به انعطاف در مذاكرات مربوط به وحدت قبرس كه ورود يكپارچه اين كشور به اتحاديه اروپا در سال ٢٠٠٤ را هموار خواهد كرد از جمله اقداماتي است كه مي تواند اين اتحاديه را نسبت به مسئوليت پذيري آنكارا خوشبين تر كند و به سوي تعيين تاريخي تقريبي براي ورود خود تركيه به اين اتحاديه نيز رهنمون شود.

واشنگتن هم مشكلي ندارد
براي رهبران حزب اسلام گراي عدالت و توسعه مسئله حمله به عراق و استفاده آمريكا از پايگاه اينجرليك تركيه براي انجام چنين حمله اي مسئله حل شده اي است كه مخالفتي با آن نخواهند كرد. آنها تلويحا اعلام آمادگي كرده اند كه در صورت نياز به ائتلاف با ديگر احزاب براي تشكيل دولت ، حاضرند سكان سياست خارجي و دفاعي كشور را به اشخاصي از احزابي همچون حزب جمهوريخواه خلق بسپارند. گرچه خود اردوغان اخيرا از كانديد شدن نمايندگي مجلس محروم شده است ليكن حزب او تا كنون از چنين محروميتي درامان مانده و دادستاني تركيه تصميم در باره تقاضاي غيرقانوني كردن اين حزب را به بعد از انتخابات موكول كرده است. نكته جالب در اين ميان آن كه ظاهرا مواضع حزب مزبور تا آن اندازه از اسلام گرايي راديكال فاصله گرفته كه آمريكا نيز اينك مخالفتي با قدرت گيري اين حزب ندارد و واشنگتن حتي به تلاش براي ممنوعيت آن اعتراض كرده است. خودداري دادستاني تركيه از رسيدگي به درخواست محروميت حزب عدالت و توسعه تنها موردي نيست كه نشاندهنده توجه مقامات دولت و ارتش تركيه به حساسيت هاي بين المللي در مورد انتخابات پيش روست. علاوه بر سلسله اصلاحاتي كه تركيه جهت برآورده ساختن شرايط عضويت در اتحاديه اروپا در قوانين جزايي مدني و حقوقي خود انجام داده ، اينك نيز براي تاكيد بر سمت گيري خود به سوي دمكراسي ، در اقدامي بي سابقه از شوراي اروپا و از سازمان امنيت و همكاري اروپا خواسته است كه نمايندگاني را براي نظارت بر انتخابات روز يكشنبه اعزام كنند. تا كنون آنكارا نظارت خارجي بر انتخابات پارلماني خود را ناقض استقلال و حاكميت ملي خود معرفي مي كرد. با اين همه گزارش هاي برخي از سازمان هاي مدافع حقوق بشر قسما حاكي از دخالت خودسرانه ارتش و نيروهاي انتظامي تركيه در اين انتخابات به ويژه در مناطق كردنشين است. اين گزارش ها حاكي است كه نيروهاي يادشده به بخش هايي از مردم روستاهاي مناطق جنوب شرقي كشور هشدار داده اند كه راي خود را به سود "حزب مردم دمكراتيك " (DEHAP ) به صندوق ها نريزند.
حزب مردم دمكراتيك كه مجمعي از اعضاي حزب هوادار حقوق كردها به نام "دمكراسي خلق "(HADEP)، "حزب كار" (با گرايشات مائويستي) و "حزب سوسياليسم دمكراتيك " (متشكل از فعالين حقوق بشر و اعضاي سابق احزاب چپ) مي باشد با شعار "كار ، صلح و آزادي " وارد كارزار انتخاباتي شده و احتمال مي رود كه به حدنضاب ١٠ درصد آراء دست يابد و وارد مجلس شود. حدنصاب مزبور كه براي راه يافتن به پارلمان تركيه بايد هر حزبي از سد آن بگذرد بسيار غيردمكراتيك و يكي از موارد ناقض دمكراسي به شمار مي رود كه در كمتر كشور اروپايي رايج است.
حزب مردم دمكراتيك علاوه بر تاكيد بر طرح عفو عمومي و لزوم برچيدن سلول هاي انفرادي ، از حل دمكراتيك مسئله قومي در كردستان تركيه حمايت مي كندو خواهان فسخ بخشي از قرادادها با صندوق بين المللي پول و يانك جهاني ، لغو بخشي از خصوصي سازي ها ، مجاز كردن كارگران به ايجاد اتحاديه هاي كارگري مستقل خود و برخورداري همه مردم از حق سازماندهي سياسي خود و بهره مندي از تامين اجتماعي است. اين حزب همچنين در انتقاد از حمله احتمالي آمريكا به عراق مواضعي نسبتا تندتر از ساير احزاب دارد وليكن به خاطر اختلاف دروني در مورد پيوستن تركيه به اتحاديه ا روپا سكوت اختيار كرده است. حزب كار خواهان لغو همه قراردادهاي تركيه با اتحاديه اروپاست ، اما اعضاي كرد حزب دمكراتيك ، پيوستن تركيه به اين اتحاديه را موجب گشايش در حل مسئله قومي در اين كشور ارزيابي مي كنند.

تجربه اي كه مي تواند افسون زدايي كند
علاوه بر حزب مردم دمكراتيك چندين گروه و حزب كم نفوذ ديگر چپ نيز براي ورود به مجلس تركيه تلاش مي كنند كه شانس چنداني براي آنها تصور نمي شود. حزب كمونيست تركيه نيز كه ٧٧ سال را در ممنوعيت و فعاليت مخفي به سرآورده نيز يكي از اين گروه ها است كه اينك براي اولين بار اجازه مي يابد با نام خود در انتخابات شركت كند.