IRAN EMROOZ (iranian political Bulletin)

سعيد شرويني
يكشنبه ١٤ مهر ١٣٨١

١١٥ ميليون برزيلي داراي حق راي روز يكشنبه به پايان صندوق هاي راي مي روند تا بخشي از اعضاي كنگره و فرمانداران ايالات ٢٧ گانه كشور را برگزينند. موضوع محوري انتخابات فردا اما، گزينش رييس جمهور است ، گزينشي كه گرچه با توجه به پهناوري ، شمار جمعيت ، توان اقتصادي و بحراني كه اقتصاد اين كشور را در برگرفته به خودي خود از اهميت كمي برخوردار نيست ، وليكن شانس بالاي پيروزي يك نامزد چپ در اين انتخابات حساسيت و توجهات بيشتري را نسبت به آن برانگيخته است.

شايد اين بار بشود
برزيل با مساحتي برابر با ٨٥٠٠ هزار كيلومتر مربع پنجمين كشور برزگ جهان و بزرگترين كشور آمريكاي لاتين است كه به غير از شيلي و اكوادور با ساير كشورهاي اين منطقه (١٠ كشور) مرز مشترك دارد. به لحاظ توان اقتصادي برزيل در سطح جهان در مقام نهم ايستاده ااست. اين كشور با جمعيتي برابر با ١٧٠ ميليون نفر در عين حال يكي از مقروض ترين كشورهاي جهان نيز هست. رقم اين بدهي بين ٢٤٠ تا ٢٧٠ ميليارد دلار برآورد مي شود. ٥٠ ميليون از مردم برزيل در فقر و تنگ دستي روزگار مي گذرانند و درصد بيكاري به ١٥ تا ٢٠ در صد بالغ مي شود.
برزيل كه در سال هاي پس از جنگ جهاني دوم از ساختار نسبت دمكراتيكي در قياس با كل منطقه برخوردار بود در سال ١٩٦٤ در پي يك كودتا، زير سلطه نظاميان قرار گرفت و به رغم آنكه ١٠ سال بعد دوران شكنجه وسركوب به سرآمد و قدرت اسما به غيرنظاميان واگذار شد ليكن آزادي هاي سياسي و نظام چند حزبي تا چندين سال امكان استقرار و انسجام نيافت. تنها در سال ١٩٧٩ بود كه با لغو نظام دو حزبي ، احزاب چندگانه ديگري و از جمله "حزب كار" برزيل اجازه تشكيل و فعاليت يافتند. با اين همه نظاميان كم وبيش در حيات سياسي برزيل صاحب نقش و نفوذند و قانون اساسي جديد برزيل كه سال ١٩٨٨ به تصويب رسيده است به اين نقش كم وبيش قانونيت مي بخشد. اين قانون البته انتخاب مستقيم رييس جمهور از طريق راي مستقيم مردم را نيز تصريح و تثبيت كرده است.
در ٣ انتخابات رياست جمهوريي كه از سال ١٩٨٩ در برزيل برگزار شده است ، لويز ايناسيو لولا دسيلوا (لولا) بنيانگذار و نامزد حزب چپگراي كار برزيل نيز شركت داشته و هربار بازي را به رقيب باخته است . اين بار اما شرايط از جهاتي چنان دگرگون شده كه پيروزي لولا در همان دور اول انتخابات بعيد به نظر نمي رسد.

شرايطي كه دگرگون شده است
لولا كه ٥٧ سال پيش در خانواده اي پراولاد زاده شده به خاطر فقر و ناداري از اتمام تحصيلات ابتدايي خود نيز بازمانده است. او در جواني و ميانسالي به كار در صنايع فولاد روي آورد ، به عنوان يكي از چهره هاي شاخص و پرنفوذ اتحاديه هاي كارگري برآمد كرد و بارها به خاطر به راه انداختن و رهبري اعتصابات غيرقانوني دستگير و روانه زندان شد. لولا سال ١٩٨٠ حزب كار برزيل را بنياد نهاد كه از چپهاي تروتسكيست ، فعالان اتحاديه هاي كارگري تا كاتوليك هاي هوادار الهيات آزاديبخش و چپهاي اصلاح طلب در آن گرد آمدند. لولا پس از چند سال فعاليت پارلماني براي اين حزب ، سرانجام در سال ١٩٨٩ براي اولين بار كانديد رياست جمهوري برزيل شد. او در اين انتخابات با شعارهايي راديكال به ميدان آمد، از عدم بازپرداخت بدهي هاي برزيل به كشورهاي غربي و موسسات مالي سخن گفت ، به بي زمينان قول اعطاي زمين داد ، قول ملي كردن صنايع را مطرح نمود و ...لولا اما شانس پيروزي نيافت و نفر دوم انتخابات شد. در دو انتخابات بعدي در سال هاي ١٩٩٤ و ١٩٩٨ نيز لولا با شعارهاي مشابهي وارد كارزار انتخاباتي شد. لئونل بروزيلا چهره سرشناش چپ برزيل و فردي كه لولا سال ٩٨ به عنوان معاون خود به راي دهندگان برزيلي معرفي مي كرد قول داد كه در صورت پيروزي ، خصوصي شدن صنايع بزرگ را ملغي كند و آنها را دوباره به تملك دولت درآورد. اين قول و قرارها در زماني مطرح مي شد كه سياست رفرم ارزي كه دولت فرناندو هنريكو كاردوسو (از حزب سوسيال دمكرات برزيل كه بيشتر در جرگه احزاب محافظه كار جا داده مي شود) به اجرا گذاشته بود نتايج تورم زدايي از خود نشان مي داد، سياست "خصوصي سازي شتابان در جريان بود،اقتصاد كشور به ويژه از رهگذر تزريق وام ها و اعتبارات خارجي رشد و رونق ظاهرا "مطلوبي داشت ، عواقب بدهي هاي كلان دولت و موسسات اقتصادي به بانك هاي داخلي و خارجي هنوز پديدار نشده بود و از افشاي فساد و ارتشاء دولت و رده هاي بالاي حكومتي در جريان خصوصي سازي ها نيز در رسانه ها اثري يافت نمي شد. اين چنين بود كه كاردوسو توانست در همان دور اول انتخابات لولا را شكست دهد و براي ٤ سال ديگر در سمت خود باقي بماند. لولا هم قول داد كه ديگر نامزد رياست جمهوري نخواهد شد.
اينك اما اقصاد برزيل متاثر از مسائل ياد شده در حالتي شبه بحراني به سرمي برد و به رغم اميدهاي اوليه ، بحران اقتصادي سال گذشته در آرژانتين سرانجام به اقتصاد برزيل هم سرايت كرده است . ارزش پول ملي نسبت به دلار ظرف ٨ ماه گذشته ٥٠ درصد افت كرده است كه اين عملا به معناي كاهش ارزش واقعي درآمدهاي دولت و ناتواني بيشتر در بازپراخت بدهي هاي خارجي است. صندوق بين المللي پول با اعطاي بزرگترين وام تاريخ خود به برزيل (٣٠ ميليارد دلار) كوشيده است كه اين كشور را از افتادن در بحراني مشابه بحران آرژانتين مصون دارد ، اقدامي كه از نظر بسياري از كارشناسان جز بدهي بيشتر ، جز تمكين فزون تر به تعهدات و قيودات موسسات مالي و كشورهاي غربي و جز محدودشدن شانس و اختيارعمل نسل هاي آينده جامعه برزيل كمتر نتيجه مثبتي بر آن متصور است.

"لولا" هم لولاي سابق نيست
وضعيت كنوني اقتصاد برزيل كه عمدتا از سياست هاي نئوليبرالي ١٠ سال گذشته نشات گرفته است به كاهش محبوبيت نامزد حزب سوسيال دمكرات برزيل يعني حزب رييس جمهور كنوني و توجه بيشتر به رقيب او يعني لولا منجر شده است. حزب سوسيال دمكرات در اين دور انتخابات خوزه سرا ، وزير پيشين برنامه ريزي و بهداشت را به ميدان فرستاده است.
اما اين تنها دگرگوني وخامت آميز در وضعيت اقتصادي برزيل نيست كه شانس لولا براي پيروزي در انتخابات را افزايش داده است. لولا و دستياران وي نيز، خود در بسياري از عرصه ها دچار دگرديسي فكري و رفتاري شده اند. لولا كه در كارزارهاي انتخاباتي پيشين اغلب با تي شرت و يا زيرپيراهن حضور مي يافت اينك با كت وشلوارهاي شيك و تروتميز در مجالس و گردهمايي هاي انتخاباتي ظاهر مي شود. رهبري حزب كار نيز بر خلاف دفعات قبل و به رغم مخالفت بدنه حزب ،اين بار خوزه آلنسار ، ميلياردر و معاون اتحاديه صاحبان صنايع برزيل را براي پست معاونت رياست جمهوري معرفي كرده و با حزب وي ، يعني حزب راست گراي ليبرال از در ائتلاف درآمده است. اين حزب در برخي از ايالت برزيل از نامزداني براي احراز فرمانداري حمايت مي كنند كه جزء كارگزاران فعال رژيم كودتا بوده اند. اين نيز هست كه لولا رسما اعلام كرده است كه در صورت پيروزي به همه تعهدات بين المللي برزيل پايبند خواهد بود و در بازپرداخت وام هاي خارجي نيز درنگ نخواهد كرد. او همچنين به رفقاي حزبي خود گفته است كه در دو سال اول زمامداري خود همان سياست هاي رييس جمهور كنوني را ادامه خواهد داد. در همين رابطه ، خوزه ديركئو ، رهبر حزب كار نيز شخصا به واشنگتن و نيويورك سفر كرد تا مقامات كاخ سفيد و نيز مديران وال استريت را نسبت به تعهدات يادشده لولا مطمئن سازد.دركئو كه از زندانيان سرشناس دوران ديكتاتوري نظاميان بود در قبال رهايي سفير آمريكا كه به دست گروه هاي مسلح چپ ربوده شد از حبس رهايي يافت و سپس به كوبا گريخت.او در آنجا با انجام برخي جراحي ها روي چهره اش ، ظاهر نسبتا متفاوتي پيدا كرد و توانست بدون آنكه شناخته شود دوباره براي ادامه مبارزه به برزيل بازگردد.

كودتا نه ، "انقباض سياسي كه با رشد اقتصادي هم توام بود!"
لولا كه در همه انتخابات گذشته لحني آتشين و تهاجمي عليه رقباي خود داشت اين بار به آرامي سخن مي گويد و به قول و قرارهايي كلي در زمينه تامين بهداشت ، كار و بهبود وضعيت آموزش و خانواده ها بسنده مي كند. در زمينه تغيير و تحولات در مديريت كشور او تا كنون تنها از امكان تعويض رييس بانك مركزي سخن گفته است. لولا در قبال ارتش كه در دوران ديكتاتوري خود چندين بار او را به زندان انداخت نيز ، لحني آشتي جويانه در پيش گرفته است. او از دوران حكومت نظاميان به عنوان دوران "صعوبت و انقباض سياسي " ياد مي كند كه در عين حال "با رشد اقتصادي هم توام بود." لولا در راستاي افزايش مقبولبت خود در نزد رهبران ارتش تا آنجا پيش رفته كه قرارداد منع گسترش سلاح هاي اتمي را تلويحا زير سئوال برده و قول داده كه برزيل را دوباره به كشوري قدرتمند بدل كند.
اين همه تحول در انديشه و شعار لولا و همكارن وي گرچه هنوز از سوي پاره اي از محافل مالي و صنعتي داخل و خارج با بدبيني دنبال مي شود ليكن در وجه عمده نگراني هاي بخش عمده اين محافل را تا اندازه اي زدوده است و سبب شده كه آنها نسبت به قدرت گيري لولا دغدغه هاي دفعات گذشته را نداشته باشند. در خود حزب كار و در بدنه اجتماعي آن اما ، از هم اكنون نداهايي به مخالفت برخاسته است. شماري از اعضاي حزب كه چرخش هاي لولا و بخش عمده رهبري حزب را زياده روانه تلقي مي كنند صحبت از خروج از حزب و تاسيس يك تشكل جديد به ميان آورده اند.
مشكل يكي و دوتا نيست لولا كه اينك و به ويژه در صورت پيروزي بايد ميان تامين خواست هاي ظيف ها و اقشاري كه به اميد بهبود وضعيت اجتماعي و اقتصادي اشان به او راي خواهند داد و فشارها و منافع محافل قدرتمند نظامي ، مالي و اقتصادي تعادل و توازن برقرار كند با مشكل ديگري نيز دست به گريبان خواهد بود كه همانا قدرت چشمگير دارودسته هاي قاچاق موادمخدر در برزيل است. اين باندها كه با صرف قسمتي از درآمدهاي خود جهت بهبود وضع زاغه ها و حلبي آبادها و يا از طريق ارعاب و فشار، شماري از ساكنان اين محلات را به همراهي با خود جلب كرده اند اينك از چنان قدرتي برخوردارند كه در همين چند روز گذشته بخش هايي از شهر بزرگ سائوپولو را با تهديد، به منع فعاليت و تعطيل كامل واداشتند و گفته اند كه مانع شركت ساكنان پرشمار زاغه نشين ها در انتخابات خواهند شد . گرچه برخي از رسانه هاي برزيل اين اقدام را به عنوان فشاري بر دولت جهت آزادسازي رييس اصلي اين باندها از زندان تلقي مي كنند، ليكن اين ارزيابي نيز خالي از واقعيت نيست كه چنين قدرت نمايي ها حاوي هشداري براي رييس جمهور آتي است كه قدرت و امكان مانور اين باندها را بشناسد و فكر درافتادن با آنها را به مخيله خود راه ندهد.
گرچه اجباري بودن شركت در انتخابات، حضور ناكافي مردم در پاي صندوق هاي راي را منتفي مي كند، و گرچه آخرين نظرسنجي ها از احتمال پيروزي قطعي لولا در دور اول انتخابات حكايت دارند ليكن وضعيت نامناسب اقتصادي، مناقع و خواست هاي متضادي كه به زمامداري نامزد حزب كار گره خورده است و گرگتازي باندهاي قاچاق ، زمامداري برزيل را براي لولا با دشواري ها و پست وبلندهايي توام مي كند كه به سختي مي توان چشم اندازي از ترازنامه وي را به تصوير نشست.