IRAN EMROOZ (iranian political Bulletin)

"اجلاس سرخوردگي هاي پايدار"، ليواني كه حتي تا نيمه نيز پر نشد" ، ماندن در همان محدوده هاي مصوبات اجلاس ريو" و .... اين ها عباراتي هستند كه سازمان هاي هوادار محيطزيست ، منتقدان جهاني شدن و نيز بخش بزرگي از سازمان ها غيردولتي براي توصيف اجلاس "توسعه پايدار " برزبان مي رانند. اين اجلاس كه از دوشنبه هفته پيش در شهر ژوهانسبورگ (آفريقاي جنوبي) جريان داشته امروز به پايان مي رسد. بسياري از سازمان هاي و گروه هاي ياد شده ، شماري از كشورهاي اروپايي و و نيز بسياري از ممالك فقير آفريقا ، آسيا و آمريكاي جنوبي از اجلاس ژوهانسبورگ نتايجي كم وبيش فراتر از آنچه كه به دست آمد را انتظار داشتند.
اجلاس ژوهانسبورگ قرار بود كه از جمله ، ترازنامه اي از ميزان اجراي اهداف تعيين شده در اجلاس سال ١٩٩٢ در ريودوژانيزو(برزيل) به دست دهد و برنامه عمل و زماننبدي معيني براي تحقق كاملتر و ملموس تر آن اهداف ارائه كند.در اجلاس ريو قرار شد كه در راه دستيابي به يك توسعه پايدار، استانداردهاي زندگي براي همه مردمان جهان بهبود و ارتقا يابد و همزمان محيطزيست زمين از صدمات و آسيب هاي بيشتر در امان بماند.

موانع و مشكلات
يكي از مشكلات و ضعف هاي اجلاس ژوهانسبورگ گستردگي و تنوع موضوعات و محورهاي آن بود، به گونه اي كه براي بحث و بررسي پيرامون برخي از اين موضوعات اصلا وقت و فرصتي فراهم نيامد. براي مثال مسئله درستي يا نادرستي استفاده از تكنيك هاي ژنتيكي در عرصه كشاورزي ، اصلاحات در نهادهاي بين المللي فعال در امر محيطزيست و يا چگونگي اجراي "اصل ١٠ توافقنامه ريو" در مورد مشاركت شهروندان در گزينش نهادهاي اداري خويش كلا از دستور كار خارج شدند.
مشكل ديگر اجلاس ژوهانسبورگ ، مثل همه اجلاس ها بين المللي ، حصول اجماع و اتفاق آراء در دستيابي به توافق ها بود. به عبارت ديگر براي تصويب طرح ها نه كسب اكثريت آراء، بلكه دستيابي به توافق عمومي و فراگير ضروري بود. با توجه به منافع متفاوت و بعضا متضاد كشورهاي جهان مي توان حدس زد كه براي تامين نظر همه طرف ها، هر توافقي تنها در پي رقيق ، منعطف و بعضا تفسيرپذيركردن فرمول بندي ها و بر اساس حداقل اشتراكات به دست آمده است. اين كه اكثر توافق هاي يادشده فاقد اهداف معين و زمانبندهاي مشخص براي اجراي اين هدف هاست را تنها در متن مشكل مذكور مي توان درك و فهم كرد. اين ضعف ها به طريق اولي مانع از آن شده اند كه تعهدات معين و الزام آور چنداني هم بر عهده كشورهاي شركت كننده در اجلاس قرار گيرد. گفتني است كه در طول اجلاس ، بسته به موضوع مورد بحث ، گروه بندي ها و ائتلاف هاي متفاوتي براي تضيف و يا غني كردن محتواي تواقق ها شكل گرفت كه در اغلب آنها كشورهايي همچون آمريكا در موضعي منفي و تضيف كننده روح تواققات قرار گرفتند. در زمينه توافقي در مورد كاهش يارانه كشورهاي غني به محصولات كشاورزي خود كه مانع رقابت و راهيابي محصولات كشورهاي فقير به بازارهاي غرب مي شود آمريكا به كمك فرانسه ، ايرلندو اسپانيا موفق شد كه مانع قيد ميزان اين كاهش و زمانبندي معيني در مورد اجراي آن در توافق نامه مربوط شود.
در مورد مهم ديگري همچون افزايش سهم انزژي هاي پاكيزه و غيرآلاينده به ١٥ در صد كل انرژي مصرفي جهان تا سال ٢٠١٥ نيز، اتحادمخالفي از كشورهاي صادركننده نفت (اوپك) ، آمريكا و ژاپن نيز توانست كار را به جايي برساند كه در توافق نامه نهايي تنها بر "افزايش قابل ملاحظه " استفاده از اين نوع انرژي ها تاكيد شود و از هدفي معطوف به ارقام و زمان بندي هاي مشخص ذكري به ميان نيايد.

فهرست توافقات
براي آشنايي با مصوبات اجلاس ژوهانسبورگ و ضعف ، كشداري و تفسيرپذيري بسياري از اين مصوبات مروري بر آنها شايد كه پربيجا نباشد:
مبارزه با فقر: دولت هاي حاضر در اجلاس ژوهانسبورگ هدف "اجلاس هزاره "(برگزارشده در سال ٢٠٠٠) مبني بر كاهش شمار مردم فقير جهان به نصف ميزان كنوني تا سال ٢٠١٥تاكيد كردند. هم اكنون ٢,١ ميليارد نفر از مردم جهان در فقر مطلق به سر مي برند، يعني مجبورند با روزي يك دلار در روز زندگي را بگذرانند. براي مبارزه با فقر همچنين سازمان ملل يك صندوق جهاني همبستگي جهت دريافت كمك هاي و هداياي داوطلبانه ايجاد خواهد كرد.
آب: اجلاس ژوهانسبورگ هدف تامين آب آشاميدني لازم براي ٢,١ ميليارد مردم محروم از اين نعمت تا سال ٢٠١٥را مورد تاييد قرار داد. هدف جديدي كه اجلاس تعيين كرد اين است كه شمار بي بهره گان از فاضلاب و سيستم هاي بهداشتي هدايت پساب ها كه اينك بر ٥,٢ ميليارد نفر بالغ مي شود را بايد به نصف كاهش يابد.
انرژي: اجلاس ژوهانسبورگ كشورها را فراخوانده است كه سهم انرژي هاي تجديدپذير را در كل انرژي مورد مصرف خود به نحوي قابل ملاحظه افزايش دهند. انرژي هاي پيشرفته ، با هزينه هاي متوازن و معقول و نيز انرژي هاي حاصل از نيروگاه هاي آبي بايد گسترش يابند و تكنيك هاي معطوف به صرفه جويي در انرژي مورد حمايت قرار گيرند.
جو زمين و كاهش گازهاي گلخانه اي : كشورهايي كه پيمان كيوتو مبني بر كاهش گازهاي گلخانه اي را از تصويب پارلمان هاي خود گذرانده اند در اجلاس ژوهانسبورگ ساير كشورها را نيز فراخواندند كه تا پايان سال جاري چنين كنند. روسيه و كانادا در همين اجلاس به اين فراخوان پاسخ مثبت دادند، كه در اين صورت زمينه هاي حقوقي لازم براي اجراي پيمان مذكور فراهم مي آيد.
مصرف و توليد: كشورهاي حاضر در ژوهانسبورگ تغييرات بنيادين در الگوهاي توليد و مصرف را ضروري مي دانند تا توسعه پايدار متحقق شود. به ويژه بايد توليد و مصرف به سمتي هدايت شود كه ضرر و زيان هاي كمتري به سلامتي انسان ها و محيط زيست وارد آيد، اقتصاد چرخه اي (كه اجزاي آن مكمل يكديگر باشند) رواج يابد و بهره وري از انرژي افزايش يابد.
تنوع گياهي و جانوري: انقراض گونه هاي مختلف گياهي و جانوري بايد تا سال ٢٠١٠ به گونه اي بارز كاهش يابد. براي حفاظت موثرتر از گونه هاي يادشده اجلاس نتوانست بر سر يك برنامه زمانبدي شده به توافق برسد.
درياها واقيانوس ها:حوزه هاي بزرگ آبي داراي گونه هاي مختلف ماهي كه از رهگذر ميزان بالاي ماهيگيري رو به نابودي مي روند بايد تا "حد ممكن " تا سال ٢٠١٥ احيا شوند. همزمان بايد از جريان هاي بزرگ آبي جهان بايد حفاظت و پاسداري شود.
مواد شيميايي: تاثيرات منفي مواد شيميايي براي سلامتي انسان ها و محيطزيست بايد تا سال ٢٠٢٠ به حداقل برسد.
تجارت: با عنايت به وابستگي متقابل تجارت ، محيطزيست و توسعه به يكديگر، تاكيد مي شود كه مقرارت و موازين سازمان تجارت جهاني هيچ برتري و تفوقي نسبت به توافقات مربوط به محيطزيست ندارند.
يارانه ها: كشورهاي صنعتي آمادگي خود جهت كاهش و حذف يارانه هاي كشاورزي كه مانع تجارت متوازن و منصفانه ميان كشورها هستند را مورد تاكيد قرار دادند، بي آنكه در اين مورد به قبول مهلت معيني گردن گذارند. آنها تعيين دقيق چنين اقدامي را موكول به دور جديدي از مذاكرات مربوط به بازرگاني و تجارت مي كردند كه بنا به تصميم كنفرانس سازمان تجارت جهاني در دوحه در دسامبر گذشته ، سال ٢٠٠٤ آغاز مي شود.
مسئوليت شركت هاي تجاري و اقتصادي: مسئوليت شركت ها و موسسات اقتصادي در ارائه تعهدآميز ترازنامه خود در زمينه هاي مربوط به مسائل زيست محيطي و توسعه مورد تاكيد قرار گرفت و در اين رابطه به اجراي داوطلبانه تعهدات و شاخص و معيارهاي رفتاري در زمينه هاي يادشده اشاره گرديد.
كمك هاي مالي به كشورهاي در حال توسعه: كشورهاي صنعتي بدون ذكر مهلتي مشخص فرخوانده شدند كه ميزان كمك ها خود به كشورهاي در حال توسعه را تا سطح ٧ درصد توليد ناخالص ملي خود افزايش دهند.

پاي لنگ سياست و گزينه اي كه بديل ندارد
سستي و گريزپذيري مصوبات يادشده نياز به شرح و توصيف ندارد. به ديگر سخن در توصيف نتايج اجلاس ژوهانسبورگ كم و بيش مي توان با اين سخن يكي از رهبران شبكه منتقدان جهاني شدن اقتصاد همنواشد كه گفت " همه دولت ها دوباره تاييد كردند كه خواهان بهبود وضعيت جهان هستند، ليكن هيچكدام از اين دولت ها نمي خواهد اقدام معيني در اين راستا انجام دهد و اگر هم متعهد انجام اقدامي مي شود بايد داراي بار مالي نباشد." صرفنظر از موفقيت هاي كم شماري همچون تاكيدات و تعهدات در مورد تامين آب آشاميدني براي محرومان و يا رد فرادستي قوانين تجارت آزاد نسبت به موازين و معيارهاي زيست محيطي ، تنها نكته برجسته ديگراجلاس ژوهانسبورگ ، مثل همه اجلاس هاي مشابه " كمك به افزايش سطح آگاهي هاي عمومي نسبت به مسائل مهم مورد بحث است. اينكه ده روز تمام رسانه هاي كوچك و بزرگ جهان از موضوعات ، روند و افت وخيز كار اجلاس خبر و گزارش به سراسر جهان مخابره مي كردند خود كمك مهمي به رشد درك و آگاهي هاي جمعي نسبت به بخشي از مهمترين مسائل متبلا به جهان و ساكنان آن است. و همين آگاهي و اشراف است كه شايد به فشارهاي بيشتر به دست اندكاران محلي ، ملي و بين المللي بيانجامد و از اين رهگذر اجلاس هاي آتي موفقيت هاي بيشتري زا در كارنامه خود ثبت كنند.
اشاره به اين نكته نيز شايد پربي جا نباشد كه دستاوردهاي اندك اجلاس ژوهانسبورگ و اجلاس هاي مشابه لزوما به معناي نفي و بيهودگي اين اجلاس ها نيست ، چرا كه جامعه جهاني براي حل مسائل فراگير و گلوبال خود يا بايد به جنگ و كشمكش رو كند و يا به همين گزينه بي رقيب موجود تن در دهد. اين اجلاس ها در اساس مولفه سياسي روند گلوباليزه شدن هستند.منتها اشكال اينجاست كه اين مولفه سياسي نسبت مولفه اقتصادي و زيست محيطي جهاني شدن به دلايلي كه قسما اجتناب پذير هم نيستند با كندي و تاخير به پيش مي رود.
بخشي از تلاش و مبارزه منتقدان روندهاي جاري جهاني شدن هم در اضل متوجه از ميان بردن اين تاخير فاز ميان مولفه هاي مزبور و ممانعت از لجام گسيختگي و خودپويي مولفه اقتصادي جهاني شدن است. به تناسب غني تر شدن و كارآمدترشدن مولفه سياسي مي توان انتظار داشت كه اجلاس هاي آتي نيز با ضرورت ها و اهرم هايي سروكار داشته باشند كه از پس اتخاذ تصميمات قوي تر و قطعي تر به نحو مطلوب تري برآيند.