پنجشنبه ٢٤ مرداد ١٣٨١
تغيير و تحولات شديد جوي، زمستان هاي ملايم ، تابستان هايي كه قسما با فازهايي از گرماي شديد از يك سو و ابر و باران شديد و سيل از سوي ديگر نمود مي‌يابند و نيز تفاوت‌هاي فاحش جوي همزمان در نقاط مختلف، از شاخص هاي وضعيت اقليمي جهان در سال ها و دهه هاي معاصر هستند. هم اينك، يعني در گرماگرم تابستان، هم اروپاي شرقي و مركزي، هم بخشي از ايران و هم شرق آسيا با سيلاب هاي شديد دست به گريبانند. اين در حالي است كه در نقاطي مانند تركيه و يونان هواي شرجي و شدت گرما به ابعاد بي سابقه اي رسيده است. در سيلاب هاي يادشده علاوه بر ويراني و تخريب شهرها، روستاها، مزارع و محصولات زراعي، ١٧٠٠ نفر نيز جان خود را از دست داده اند.
گرچه هنوز بحث و جدل بر سر عامل اصلي اين تغيير و تحولات جوي ميان هواشناسان و كارشناسان محيط زيست به شدت جريان دارد، ليكن اين توافق عمومي در حال قوت گرفتن است كه تخريب چرخه ي اقليمي زمين عمدتا ناشي از تشديد فزاينده گازهاي گلخانه‌اي (دي اكسيد كربن، متان، اوزون، اكسيد نيتروژن و ...) است كه از رهگذر مصرف انرژي هاي فسيلي (بنرين ، نفت ، گاز ، ذغال سنگ و ...) و يا در نتيجه استفاده از حلال ها و مواد سردكننده (حاوي Fcw) و نيز در اثر سوزاندن زباله ها، كشت برنج و دامداري پديد مي آيند. در ميان گازهاي يادشده دي اكسيد كربن با ٦٠ درصد سهم عمده را در تخريب چرخه اقليمي زمين دارد. گفتني است كه گازهاي مزبور را از آن رو گلخانه اي مي نامند كه با ايجاد لايه اي در جو زمين، كاركردي مشابه شيشه هاي گلخانه مي يابند. شيشه هاي گلخانه در برابر نفوذ اشعه هاي خورشيد نفوذپذيرند ولي مانع آن مي شوند كه گرماي حاصل در گلخانه به خارج منتقل شود. لايه اي كه گازهاي گلخانه اي در جو زمين ابجاد مي كنند نيز پرتوهاي خورشيد را از خود به سوي زمين عبور ميدهد ليكن خروج گرما از جو زمين به بيرون آن و تبادل حرارتي سياره ي ما با فضاهاي اطرافش را مختل مي كند. از جمله پيامدهاي اين وضعيت تغيير و تحولات شديدتر جوي ، تبخير بيشتر و  سريع تر آب رودخانه ها و درياها، ريزش باران هاي شديد و به راه افتادن سيلاب هاي گاه خانمان سوز است. اين كه بشر در دهه هاي گذشته براي گسترش اراضي مورد نياز خود براي مسكن و يا ايجاد جاده ها و تاسيس نهادها و شركت هاي توليدي و خدماتي و يا با زباله هاي خود رودها، نهرها و در مجموع مسيرهاي هدايت آب باران را تتگ و پرمانع كرده است نيز، خطر طغيان آب و بروز سيل را به ميزان معيني شدت بخشيده است.

 

بلايي كه بشر بر سر محيط زيست آورده است
از سال ١٨٥٠ كه به طور قراردادي آغاز انقلاب صعنتي در اروپا به شمار مي‌رود تا به امروز زمين در مجموع به ميزان٧/٠ درجه سانتي گراد گرمتر شده است. چنين افزايشي با تشديد غلظت دي اكسيد كربن در هوا از ٢٨٨ به ٣٧٠ part per million) ppm) همراه بوده است.
تخريب جنگل ها و مراتع كه به مثابه ريه سياره ما به حساب مي آيند نيز، جذب گازهاي آلاينده هوا و توليد اكسيژن را با مشكل مواجه كرده است. و اين ها همه به گرمايش عمومي زمين راه برده اند كه افزايش محدوده زماني ميان ريزش برف در نقاط برف خيز جهان، آب شدن نسبي يخچال ها و كوه هاي يخ از جمله پيامدهاي آن است.
كارشناساني كه هنوز تغييرات اقليمي معاصر را طبيعي و عادي مي دانند و بين آن و افزايش گازهاي گلخانه اي ارتباطي نمي بينند تا همين اواخر نوسان متعارف در تشعشات خورشيد را عامل اين پديده معرفي مي كردند و يا تصاوير و سنجش هاي ماهواره اي را نه دال بر گرم شدن زمين ، بلكه گواهي بر سرد شدن آن مي دانستند. اما پيشرفت هاي چشمگير در تكنولوژي كامپيوتري و ساخته شدن چيپهاي بهينه تر و پرتوان تر كه شبيه سازي دقيق تر تحولات جوي را ممكن مي سازد روزبه روز كفه ترازو را به نفع هواداران تئوري تاثير گازهاي گلخانه اي سنگين تر كرده است. در همين راستاست كه نهاد محيطزيست سازمان ملل نيز در آخرين گزارش خود يك افزايش ٤/١ تا٨/ ٥ درجه اي را در گرماي هوا تا پايان اين قرن پيش بيني مي كند و نسبت به پيامدهاي آن هشدارهاي موكدي مطرح مي كند. گفتني است كه در اين ميان حتي كارشناساني كه همچنان به تاثير مخرب گازهاي گلخانه اي به ديده شك و ترديد مي نگرند نيز توصيه مي كنند كه به هر صورت بهتر آن است كه با ايجاد تغيير در الگوي هاي توليد و مصرف و استفاده بيشتر از انرژي هاي احياپذير از ميزان تخريب جو زمين توسط بشر كاسته شود.

تلاش‌ها و تعلل‌ها
تا آنجا كه به تلاش براي كاهش گازهاي گلخانه اي بازمي گردد، در سومين اجلاس محيط زيست سازمان ملل در سال ١٩٧٧ در كيوتو (ژاپن) تصميم گرفته شد كه كشورهاي صنعتي ميزان توليد گازهاي گلخانه اي خود را بين سال هاي ٢٠٠٨ تا٢٠١٢ نسبت به سال ١٩٩٠، به ميزان ٢/٥% كاهش دهند. به اين ترتيب آمريكا كه ٢٥ درصد گازهاي گلخانه اي جهان را توليد مي كند مي بايست ٧ درصد ازاين توليد بكاهد و اتحاديه اروپا نيز به يك كاهش ٨ درصدي تن دردهد.

در آخرين اجلاس جهاني محيط زيست كه سال گذشته در بن (آلمان) جهت تدقيق مصوبات اجلاس كيوتو و چگونگي اجراي آن تشكيل شد در پي چانه زني ها، اعمال فشارها و يارويارگيري ها، آن مصوبات به نحو فاحشي رقيق و كم محتوا شدند به گونه اي كه كاهش ٢/٥ درصدي تصويب شده عملا به ٨/١ درصد تنزل كرد. مواردي همچون امكان خريد سهم كشورهايي كه گازهاي گلخانه اي كمتري از سهم مجاز خود توليد مي كنند (كشورهاي جهان سوم و يا روسيه كه در پي فروپاشي ساختارهاي صعنتي اش عملا گاز كمتري نسبت به سهميه سال ١٩٩٠ش توليد مي كند) و يا گشاده دستي در محاسبه جنگل هاي كانادا، روسيه ، استراليا و ... به مثابه ي ضريبي براي حق بيشتر جهت توليد گازهاي مزبور از سوي اين كشورها و نيز برخي شگردهاي ديگر، رمق و مضمون مصوبات اجلاس كيوتو را بيش از پيش گرفتند. با اين همه دولت جرج دبليو بوش از آن جا كه روابط تنگاتنگي با شركت هاي نفتي دارد و نيز از آن رو كه براي حفظ آراي خودمايل نيست با بستن ماليات بر مصرف انرژي كارخانجات ، شركت هاي حمل و نقل و شهروندان عادي آمريكا را به صرفه جويي در مصرف كمتر انرژي هاي فسيلي و روي آوردن به انرژي هاي پاكيزه تر ترغيب كند از امضاي قرارداد كيوتو سرباز زده است. بايد اميدوار بود كه پيش از تكرار شديدتر فجايع جوي كه مردم آمريكا نيز از آنها در امان نبوده اند حساسيت عمومي به مسائل مربوط به محيط زيست در اين كشور به حدي برسد كه رهبران آن را نيز در وراي منافع خود به قبول ميعادها و ميثاق هاي بين المللي وادارد و تلاش براي بهينه سازي و اصلاح وضعيت اقليمي جهان عموميت و كيفيتي فراتر بيابد.