[ ñø ùŸê¬ ù“ –ªð¥‘“ ] ¥ø€õ ö€þ
ô¢€õ ý€ ¥ ¢€õ— €‘úõ ý€“
€øªî €¢ ý€ò‘šõ¢€õ ø –þ€øúõ› €¬‘÷ä –þøì— ý€“
 ù÷‘“ó¯žò¬ ©“÷› ¥ø€õ ¥‘þ÷ ø ü÷¢õ ü÷‘õ€ê‘÷ öøõ€þ• ˜Ÿ“

üð÷‘‹‹ðø¢ ø ¢€ø€¢ ô¢€õ ý€ £øê÷ –Ÿ‹‹‹— € –óø¢ ø §ó‹›õ ¢‹‹ª ëêø‹õ ù‹‹‹‹î ü—€¢ì ö‘õû *
ý€ ¥ ùþ‹‹Ž‘®ì ùøì ø ö‘‹“ú‹‹ð÷ ý€øª ¢€õ— ù“ ¢‹‹÷ø‹‹—÷ ¢€¢‹÷ ü‹ó‹þ‹‹ó¢ ¢€ø ¢þ¢• –õøîŸ €¢
öþ ¢þ‘‹“ ø ¢÷ø—‹þ‹‹õ §‹ó›õ ø ô¢€‹õ ñõä –¢Ÿø .¢û¢ ö‘þ‘‹• ¥þ÷ Šô¢€õ ý€ öø¡“ Š§ó›õ
.¢÷î €‘úõ € ¢€õ—
 ¢€øõ œþ‹û ø –‹š ù‹÷‘þ€ð öø‹‹÷‘ì ü‹‹—®‹‹‹‹ú÷ ‘—‹þ‹‹û‘õ ö€‹þ €¢ ü“ó¯ žò¬ ý€‘› –®ú÷ *
.–š‹þ÷ öþŽ‘• €¢ ö€þ €¢ öø÷‘‹ì ¥ ¢€õ— öø÷‘‹î .–š ù¢ª÷ ö ©¡‹“ –þø‹û öø÷‘ì ¥ ¢€õ—
.–š ý€“û€ ô‘ìõ –þ‘õŸ é÷î €¢ ;–šò‘“ €¢
 üš‘š öø‹÷‘ì €‹‹þ‹þ‹ç— ö€¢ê€‹¯ ñõä ¢‹þ‘“ §ó›õ ý€ ¥ ô ý‘‹ú‹‹ìê ¢€õ— €‘úõ ý€“ *
öø÷‘‹ì ù‹ìø㋋‹õ ñø¬ ý€‹› ö€¢ê€‹‹¯ ñõ‹‹‹ä ø üš‘‹š öø‹÷‘‹ì ñþ¢ã‹— ö€¢ê€¯ ñ‹‹õ‹ä ‘‹“
.¢øª øšõû Š§ó›õ ¥ ñ‘ãê –þ‘õŸ €¢ Šüš‘š
 ø ô¢€õ ýø‹‹‹š ¥ Œ–šø‹š ô¢î ¥ ö€‹‹þ €¢ - §ó‹›‹õ ý€ ¥ öø‹‹¡‹‹‹‹“ - öø‹÷‘‹ì ¥ ¢€‹õ— *
üš‘þš – Œù‹þ‹Ž‘®ì ùøì ø ö‘“úð÷ ý€øª €“ ô‹î‘‹Ÿ ý‘úìê ýøš ¥ ‘þ Œü÷¢õ ý‘û¢‘ú‹‹÷
§‘“‹ó ýø‹‹š ¥ òø ¢‹‹ª‘‹“ ù¢‹ª ù¢¢ ö‘‹õ¥‘š öþ‹‹Ž‘‹• €¢ ô‹‹û €ð öø‹÷‘‹ì ¥ ¢€õ— –€ø‹¬ ù‹‹“
¢þóø‹— ø –÷øª¡ ñ‘õä ‘“ ‘‹—¢õä ‘þ÷‘™ ù¢ø“ ö‘þ€ð€¢—‹ì ü—šþª‘ê ý‘úõ€‹û ø ‘ûü¬¡ª
.–š ù—ª¢÷ ü÷¢õ ù“÷› ¥ð€û £ó ø ù¢ø“ ¢¥õû –ªŸø
 .–š â‹ìø éò‹¡ ¢‹÷‹‹î‘‹÷‹‹õ‹þ‹“ ô¢€‹‹õ ö¢‹õ ö¢‹þ‹‹õ ù“ ¥ ö‘“‹ó‹¯žò‹‹¬ ¢‹÷þøð ü‹õ ù‹‹î÷‹þ *
.¢÷ù¢ø“ ö‘“ó¯žò¬ –€¢ì ù‘ð ùþî— öþ€—õúõ ¥ø€õ ‘— ô¢€õ
 €¢ ø –þ€‹™‹î ö‘‹ð¢÷þ‘‹õ÷ ý€ ö—‹š‹‹‹îª ù›ø—õ ’€è €¢ ü÷¢‹õ ü‹‹‹÷‘‹‹õ€ê‘÷ °‹þ€‘— ñø¯ €¢ *
ö—‹‹š‹î‹ª ¥ø€õ ö€þ ¥‘‹þ÷ .–š ù¢ø“ –‹þ€™‹î ö‘ð¢‹÷‹þ‘õ÷ –‹þ‹õ‹î‘Ÿ €€ì—‹š ù›ø‹—‹õ 뀋ª
.–š ö €€ì—š Š–šþ÷ –þ€™î ù¢€
 ñøóãõ ‘‹þ üóãê ⋋®ø €¢ Šü÷‘ð‹õ‹û –õø‘ìõ ñ‹‹îª ö‘þ“ ý€“ "ü‹÷¢‹‹õ ü‹÷‘õ€‹ê‘÷" ¢€“€‘î *
ôþû‘ê‹õ ý€š€š ù¢‘‹ê‹—š ø ý€¢€“ ü•î ñø¬Ÿõ ‘þ ø –š öø÷‘ì ôøúêõ ¥ ý¢¢“—š 퀢
ù¢þª‹î ©‹þ‹• ù÷‘‹“‹ó¯ žò‹¬€þ‹è ý‘ûüªõ –‹‹‹õ¢‹‹¡ €¢ ‘‹‹š‘‹š ‘þ ø Š–š ’€‹è €¢ žó‹¯¬õ
.–š ù¢ª
 ù“ ø öø‹÷‘‹ì –õøŸ §‹þ‹š‘‹— ù‹õ‹‹û ¥ ñ‹“ì 뀪 €¢ ü‹õ¢€‹‹‹‹‹õ –‹‹õø‘ìõ –‹‹‹‹‹þ‹û‘õ ø 颋û *
é¢û .–š ù¢ø“ –‹‹þ€™î ý€ ¥ –䑯 ù‹“ ö‘÷ ö‹‹—ª¢ø ø öø÷‘쐀‹ê ô‘î‹‹Ÿ ö¢€ø –þ㓗
üš€îøõ¢ ø öø‹÷‘ì –õø‹îŸ ý‘ûü—‹‹‹š‘î ö€“› ö€“› ’€è €¢ ü‹÷¢õ ü÷‘õ€ê‘÷ –þû‘‹õ ø
.–š ù¢ø“ öø÷‘ì ¥ éó¡— ëþ€¯ ¥

€¢úð÷ °€ê
ƒˆ€ ¢÷Ꚑ ‚ˆ ù“÷ªùš
saba_farrokh@hotmail.com
ö¡š ¥‘è
 öõ›÷ ô€—Ÿ‹õ ö‹þóø‹š‹õ ¥ €î‹ª— ‘“ ø ö‹—ð÷þªø €‹ú‹ª ôþìõ ö‘‹÷úþõ ô‹û ù‹“ ¢ø€¢ ø ôòš ‘‹“
ü¡€“ €¢ ù쐢õ ø üš€€“ ‘“ € ˜Ÿ“ Š¢÷ù¢ª €¢‹þ¢ öþ ü÷‘“ ù‹î ö€‹þ ï÷û€‹ê ö€¢—šø¢
ö ‘“ ¢ø¡ 鐢û ¢€“‹ªþ‹• ý€“ ¢ø›øõ ù‹‹‹÷‘“‹‹ó¯ žò‹‹¬ ©‹“÷‹› ùî ô÷î ü‹õ ¥‘‹è ü—ò‹îª‹õ
€¢ ùî ‘õ ñ™‹õ Šö€þ €¢ ü‹š‘þ‹‹š ù÷Ÿ‹¬ ö€à‘÷ ù‹õû :ô‹÷î –‹“‹Ÿ¬ €— «‹¡ªõ .–š ù›øõ
‘“ Š¢÷‹ª‘‹“ ù¢¢‹÷ ‘‹þ ù¢¢ ý€ ö‘‹“‹ó¯žò‹¬ ø üõ—‘¡ ù“ ù‹‹î‹‹÷þ ¥ ô‹ä Šôþù‹—‹š‹‹‹ª÷ ‘›÷‹þ
â®ø ù‹÷‘÷ ùî ¢÷ù¢‹þš€ ñþ‹ó‹‹Ÿ‹— ö‹þ ù“ Šùþ‹Ž‘®ì ùø‹ì ø ö‘‹‹“úð÷ ý€ø‹‹ª ⋮øõ ù“ ù›ø—
€øªî öþ÷øì ø üìøìŸ ô‘à÷ €¢ ¢ª ¢ûø¡÷ ë‹êøõ ôª‹ª §ó›‹õ¢“‘‹þ ùõ¢ ñø÷õ ö‹þõ‹û ù‹“
öþ ü÷‘‹ð‹õ‹‹û §‘‹š‹‹Ÿ .¢€ø ¢‹þ¢• ý€þþ‹ç— ù÷ø𠜋þû ö‘“‹ó‹¯žò‹¬ –‘‹“‹ó‘‹¯‹‹õ ý‘—‹š€ €¢
€ ¢ø›ø (Stalemate) –‘‹• –‹ó‘Ÿ ù‹î –šþ÷ ü‹ã‹®ø €¢ ž‘‹÷‹› ø¢ ¥ íþ œ‹þû ù‹‹î –š ù¢‹ª
.¢÷€“ –õøîŸ ¥ € éþ€Ÿ ø ¢÷
€¢ ô¢€õ –‹‹î€‹ª ë‹êøõ ù‹î ü‹÷‘‹š‹‹î .–š‹þ‹÷ ö‘š‹‹‹‹îþ ñ‹‹þ‹ó‹‹‹Ÿ‹— öþ ñ‘‹“‹ì €¢ ‘‹û©÷îø ‘‹õ
€¢‘î €¢ –‘‹‹‹Ÿò¬ ù‹“ ¢þ‹‹‹õ ‘‹õøõä ‘ûù¢¢ ý€ ¥ üª‹¡“ ô‘‹õ®‹‹÷ ù‹“ ¢‹÷ù¢ø“÷ –‘“‘‹¡—‹÷
–‘›‹÷ ù€ ø –š ù¢ø‹‹‹‹“ ù‘“‹—ª –‘“‘‹¡‹‹—÷ €¢ –‹î€‹ª ù›þ‹—‹‹÷ €¢ ø Š¢ø›ø‹õ ü‹‹š‘þ‹š ô‘‹à÷
ù“ ö‘ð—š“ó¢ Šü‹“òì÷ ý‘‹û”‹‹‹ .–‹‹š ö‘‹þ‹—õøŸ ¥ ñì—šõ ü‹š‘þ‹š ý€“û€ í‹þ §þš‘—
ýøš €¢ .¢‹‹÷—‹š‹û üªþ€ð öþ‹‹÷ §‘÷‹ª€š ö‘ð¢÷‹þ‘õ÷ 닋‹ó¡ öþ¢û‘›õ ø üû‘‹ª¢‘• ô‘‹à‹‹÷
–‘• –ó‘‹Ÿ ùî ¢÷€ø‘‹“ ö‹‹‹þ €‹“ ö‘‹÷‹‹õ‹‹û ¢÷ù¢¢ ý€ ù‹‹î ü÷‘‹‹‹š‹‹î ¥ ýù¢‹õä ©‹¡‹“ €‹ðþ¢
ùî ¢€¢ €‘‹þ‹‹—‹‹‹¡ €¢ ýù¢‹‹ª÷ ù¢‘ê—š €‹‹þ‘‹¡£ –‘‹Ÿò‹¬ ©“‹÷‹‹› ø –š ü‹‹—‹ìø‹õ ü—þ‹ã®ø
¢÷ø‹‹—‹þõ –‘Ÿò¬ ¢€‹“ª‹þ‹‹• ¢ø‹š“ ü‹‹ó‹ãê –‘• –þ㋮ø ¢÷øª ù‹‹—ê€ð €‘î ù‹“ ’ø¡ ù‹‹÷‘‹÷‹
.¢øª öøð€ð¢
ý¢÷‹“ â‹õ‹› ¢‘‹÷—š‘‹‹“ Šôù¢ø“ ôø¢ ý€þð ù›þ—‹÷ ö‹þ âꐢõ ù‹‹÷‘‹‹‹‹—¡š€‹‹‹š ø ù€øõû ù‹‹î Šöõ
€ø‘“ öþ €‹“ Šö‘“‹ó¯žò¬ €‹‹ðþ¢ ¢‹÷÷‘‹‹‹õ‹‹û Š¥ø€õ ‘— ‡† ¢¢€‹¡ ‚ ¥ ù¢‹õ –š¢ ù‹“ ’€‘›‹—
–õø‹Ÿ öø€¢ €¢ ž‘‹‹÷› ø¢ –“‘‹ì€ ö¢‹ª €ø‹‹‹¬‹Ÿ‹‹õ ñø¬Ÿ‹õ –‘• –‹‹þ㋋®ø ùî ôù¢‘‹‹—‹‹š‹‹þ
… €¢ –‘“‘‹¡‹—÷ „ ñ‹™‹‹õ Šù¢‹ª ù¢‹þªî ù‹ãõ‘› öø€¢ ù“ –‹‹“‘ì€ ö‹þ ù¬€ä ù‹‹î ù‘ð€‹û ø –‹š
ù¢€—‹‹š‹‹‹ð ü÷ø—‘÷ ø ø¥‹÷ ö ñ‹‹¬‘Ÿ Šù€þè ø "ýù€‹‹‹‹þ›÷¥ ý‘‹ûñ‹—‹‹ì" ñ‹™õ Šù—‹ª£‹‹‹‹ð ñ‘‹‹‹š
€à‹‹÷ ë‘ꗐ ö‘‹ð‹õû Š€‹“¡ ñ‹‹‹‹ã› ¢þ—‘š ¥› Š’‘“ ö‹þ €¢ €‹û‘à ø –š ù¢ø“ ö‘þ€ð€¢‹—ì
Š–õø €¢ €þð‹‹þ•‘÷ ø ¢¢€‹‹‹õ €‘‹‹‹þ‹š‹‹‹“ €¬‘÷ä ý¢ø¢ãõ ¥› Šô‹‹÷‹î €î‹ê ö‹‹þ €“ ùøòä .¢÷€¢
ù“ ¢‹þ‘“ –‹“‘ì€ ù‹‹‹î ¢‹÷€þ£‹•‹‹“ §‘‹‹š €¢ Šö €‹þè ù ø ü—‹‹õø‹î‹Ÿ ù Šö‘‹‹“‹‹ó¯žò‹¬ ôø‹õ‹ä
¥ "ý¢¢€¡ ‚" ž‘‹‹÷‹› ö¢‹‹‹÷‘‹‹õ ôø€‹‹‹‹‹Ÿ‹‹õ ‘‹þ ö¢€‹‹î ôø€Ÿ‹õ ø ¢ø‹‹‹‹‹ª ù¢þ‹ª‹‹î ù‹ã‹‹õ‘‹› ù¬€ä
.–š öþ€ê –š“ ö“ ô¢€õ ü÷þ€ê ©ì÷ ø –ªõ
žò¬ ‘‹þøð ù‹î ¢øõ‹÷ ôþ‹ûø¡÷ €ø¯‹÷þ € ù÷Ÿ¬ ô‹þ÷‹î ˜Ÿ“ ù÷‘좑¬ ø ý¢‹› ôþ‹ûø¡‹‹“ €ð
üó¬ â‹‹‹÷‘õ ôþ“ ö‹‹þõ‹û ø ¢‹÷î‘÷õ‹‹þ‹“ ô¢€õ –‹î€‘‹ª‹õ ø –þ‘õŸ ’ó‹› ¥ –‹õø‹îŸ €¢ ö‘“‹ó‹¯
–€ø€® ô‹ú‹‹ê €¢ ñ‹î‹‹‹ª‹‹‹‹õ .–‹š 速 ö‹þ éò¡ –‘‹‹þ‹‹ãìø .–‹‹‹š –‘‹‹‹Ÿò‹‹¬ –‹ê€‹‹‹ª‹‹‹þ•
¢ø¬‹ì‹‹‹õ öõ®‹—õ ø €‘î Š€› ñ“‘‹ì ñ‘‹îª ö—ê‘‹þ .–‹‹šþ÷ ùã‹õ‘› ù‹¬€ä ù“ –“‘ì€ ©€—š‹ð
šþ‹š“ ø ü‹õøõ‹ä €‘‹î‹‹‹ê š‹þ‹‹š“ ø ý€ð÷‹‹ªø€ .–š ˜‹Ÿ‹‹‹“ áø‹‹®ø‹õ ü—‹î€‘‹ª‹‹õ öþ‹÷ ý€‹‹“
"–þòø €¢ ö‘‹ð¢‹‹ª ’ø£" –‹š¢ ¥ –€¢ì ý‘ûô€û ¥ üª‹‹¡‹‹“ ö¢€î š€‘‹‹‹¡ ý€‹“ ü‹‹õø‹‹õ‹‹ä
ù€øõû .¢÷ù¢ø“ ëêøõ €‘þš“ ø €™ø‹õ €‘þš“ öø÷î ‘‹— ùî ù¢ø‹“ üþ‘‹ú‹ªø€ –‘“‘¡‹—÷ ëþ€¯ ¥
öîõ‹õ €þè ‘š‘‹š €‹þ¡ ý‘‹ú󑋋š –òø‹Ÿ‹— –‘“‘¡—÷ ø –‘äø‹‹‹“¯õ öø¢‹“ ôù—‹ê𠖟€¬ ù“
Šùþø¥ ¥ ö‘‹‹‹‹“‹‹ó‹¯žò‹‹‹¬ šø€‹¡ Š"–‹‹þòø €¢ ’ø£" ùŠø€‹‹• –‹‹‹‹š‹‹î‹‹ª ô€ø‹‹à÷‹‹õ .–‹‹‹š ù¢ø“
ù—šþ‘ª ýø€ ö‹þ ¥ .–‹š ù÷‘‹ðø¢ –þ‹‹õ üþ¢‹þ• ø –õøîŸ €¢ –€¢ì €‘‹‹¬Ÿ‹‹‹÷ ö‹—‹š‹îª
ýù¢ä ø ¢‹÷÷î –‘‹Ÿò‹¬ ô¢€õ €‹“ ‘‹‹î— ü“ ¢÷ûø‹¡þ‹‹õ ýù¢‹ä" ‘‹‹þø‹ð ù‹‹î œø• öþ ‘“ –š
ø ‘û¢€î‹þø€ ô‹þ‹ªø‹î‹“ ù‹õ‹‹û .ôþ÷î‹÷ ñø‹‹‹çª‹õ ö‹þ ¥ ©‹þ“ € ¢ø¡ "¢ø‹ª‹‹þõ÷ ¢þø‹ð üõ €‹ð‹þ¢
–ø‘®ì" ¢‹Ÿ ¥ € ýù¢ø‹— –ª‹õ ø ü‹÷þ€‹‹‹ê ©‹ì‹‹‹÷ ù›€¢ ù‹‹î ô‹þ‹÷î ø‹›—š› ü‹‹Ž‘‹‹û©ø€
.ôþû¢ ö‘þ‘• –‘• –þã®ø ù“ ø ù¢€“ €—€ê "ö¢¢ ý€" ø "©øõ‘¡
é󗡋õ –€à‹‹÷ €ø‹‹ª‹î €¢ ý€‘› üš‘‹þš ¢‹÷ø€ €¢ ô¢€‹õ ô‹þ싗šõ –‹‹î€‘ªõ ñ‘ ¢€øõ €¢
ý‘ûö‘õ¥‘š €‹“ ¢þ‘“ –‘‹Ÿò¬ ©“÷› ùî ¢‹÷¢‘ì—ä ö‹þ €“ ‘õ ý‘‹ìê€ ¥ ü‹‹¡€“ .¢€¢ ¢ø›ø
ù€þè ø ö‘‹‹‹÷¥ ý‘ú‹÷‘‹õ¥‘‹‹‹š Šü‹þø‹›ª‹‹‹‹÷¢ ý‘ûñ‹î‹‹ª— Šý€ð€‘‹‹î ý‘‹ûùþ¢‘‹‹Ÿ— ñ™‹‹õ ýù¢ø—
¥ €ðþ¢ ü‹‹¡€“ .¢ø‹‹ª ù¢ø‹ª‹‹ð –‘‹Ÿò‹‹¬ ù€ ø ¢÷ ¢ø‹›ø‹‹õ ýø‹ì ’š‘÷— ‘— ¢øª ü‹î‹—‹‹õ
ý‘ì ¥þ÷ ø ö€‹þ ü‹“ò‹ì÷ ö€ð€‘‹î ö‘õ¥‘š ñ‹™õ ‘õ ö‘ê‹ó‘‹¡õ ¥ ü¡€“ ¥þ‹÷ ø Š‘õ ö‘—‹šø¢
’š‘‹÷õ ýù¢ø— –‘‹î€‹‹‹‹Ÿ ñ‹‹î‹ª ö‘‹þ‹“ ý€‹‹“ € "ü‹÷¢‹‹õ ü÷‘õ€‹ê‘‹‹‹÷" žò‹¯¬ Šýø‹óú‹‹• ‘‹‹®€
"ôø¢÷€ê€" ‘‹þ ø ù¢€î –“‹Ÿ¬ "ñ‘‹‹ãê ü‹‹ð¢÷€¢¥‘“" ¥ ö‘“󋯞ò‹‹¬ ¥ ý€‘‹þ‹š“ .¢‹÷‹“‘þü‹‹õ
.¢÷ù—š÷¢ ô¢€õ ü÷þ€ê ©ì÷ ù›€¢ ©þ¥ê ý€“ ’š‘÷õ ñîª €
ù“ €øà‹÷‹õ .–š‹‹þ÷ üó‹î €ø‹¯ ù“ ýù¢ø‹— –‘‹‹î€‹Ÿ ¢þ¢ª‹— ý‘‹ú‹û€ ö‹õ ’ª‹‹‹õ ˜‹Ÿ‹‹“ áø‹®øõ
ý‘û¢‘ú‹‹÷ ü‹‹þ‹‹‹•€š ù‹î –š ü‹õ¢€‹‹õ –‹‹ªõ ø –‹‹Ÿ ¥ ü‹ó‘ ö—‹ê‘þ «¡ª‹‹‹õ €ø¯
öø÷‘ì ù¬€ä €¢ –‘Ÿò¬ ‹¯‹š“ ù€ ø ¢÷‹î €‘úõ –óø¢ ø §‹ó‹‹›õ ù¢€ ¥ ý€‹“û€ €‹‹‹õ –‹Ÿ—
.¢þ‘ªð“ € ý€£ð
¢€õ‹— €“ ù‹“‹óè ù€ :ýù¢ø— –õø‘‹‹ìõ" öø‹÷‹‹ä –Ÿ— ï€ø‹“õ‘û€¢ ù—‹ª£ð ù‘õ ù‹î ü™Ÿ‹“ €¢ öõ
ö—‹‹šî‹‹ª ù€ ø €ø‹ªî ü‹š‘‹‹þ‹‹š ù‹‹‹÷‹‹‹Ÿ‹‹¬ –‹þ‹ã®ø ù€‘‹“ €¢ ô‹‹—ª¢ "ô¢€‹‹‹‹õ ý€ ¥ ¢¢“‹‹—š
üð÷øð‹ ù‹÷þõ¥ €¢ ù‹—êð‘÷ –‘ú‹‹› ü¡€“ ù€‘“ €¢ ôûø‹‹¡‹þõ ¥ø€‹õ .ô¢€î ˜Ÿ“ –‘• –þã®ø
–€þ‘çõ ¢þ‹ªøî ôûø¡ ùŠ‹þø ù‹“ ˜Ÿ“ öþ €¢ .ô‹÷î –“Ÿ¬ ô¢€‹õ ý€ ¥ ¢€õ— ù‹“ ö¢¢ ö‘þ‘•
Š’€è üš‘‹þ‹š –‘þ“¢ ¥ "ü‹‹÷¢‹‹‹õ ü‹‹÷‘‹‹‹õ€‹ê‘‹‹÷" (civil disobedience) žò‹¯‹¬ ý€‹‹þ‹‹ð ôø
Šö€þ €¢ üó‹‹ãê –þ‹ã‹‹®ø €¢ "ýù¢ø— –õø‘ìõ" ‘þ –‹î€‹‹Ÿ ýù‹‹þ‘‹• ø ô‘‹ä ñ ö‘‹þ“ ý€‹“
ö‘þ“ ý€‹“ (civil disobedience) žò‹¯¬ ö‹‹‹‹‹þ ¢€‹‹“€‘î ù‹î ô‹û¢ ö‘‹ª‹‹÷ ù—‹¡‘‹‹š ñ‹‹ó¢‹‹‹‹õ €
ü•î ñø¬‹Ÿõ ‘‹‹þ ø –š öø÷‘ì ôøú‹êõ ¥ ý¢¢‹‹‹“—š 퀢 ñøóãõ ‘þ Šýù¢ø— –õø‘ì‹õ ñ‹î‹ª
ý‘ûüª‹õ –õ¢¡ €¢ ‘š‘š ‘‹þ ø Š–‹š ’€‹è €¢ žó¯‹¬õ ôþû‘ê‹‹õ ý€š€š ¢€“€‘î ø ý€¢€“
.–š ù¢ª ù¢þªî ©þ• ù÷‘“ó¯ žò¬€þè
Š"ü÷‘ð‹õ‹û" ü‹—õø‘‹ìõ ‘‹‹¬‹‹¡‹‹ªõ "ýù¢ø— –‹õø‘ìõ" ¥ ¢ø¬ì‹‹‹õ ù‹î ôøªþ‹‹‹õ €ø¢‘‹‹‹þ ‘‹—õ¢‹ì‹õ
–‘“ø‹¬õ ¥ –‹þòø ¢€‹õ— ù‹‹þ‹‹óä –‹‹š §ó‹›‹õ üõ‘‹‹ðª‹þ‹• ù“ "ü‹ì‹ó‹‹‹¡ ôø‹‹õ‹‹ä" ø "ý€‹š€‹š"
(mob.‘š ñ‹‹þ¡ Šù‹÷ø‹‹ð‘‹èø‹è Šù‹—¡þ‹ð‹÷¢ø‹¡ Šñ‹î‹ª ü‹‹“ ý¥þ‹ "ýù¢ø—" ùŠø ¥ ù‘‹ð€û .ö
Š–ªð ý€‹—‹ú“ ý ùŠø ñ‘“‹÷¢ ù“ "ýù¢ø‹‹— –‹õø‘‹‹ìõ" ý‘› ù“ ¢‹þ‘“ ù‘‹‹ð‹‹÷ ¢øª €ø‹‹¬‹— mass)
ôû €—‹ú“ ý‘‹‹ûñ¢‘‹‹‹ãõ ö¢‹ª –‹‹‹‹ê‘þ ö‘‹î‹õ (public resistance) "ü÷‘‹ð‹‹õ‹û ü𢑋—šþ" ñ™‹õ
.–šþ÷ üê—÷õ
€‘—ê‹ð ö‹‹þ €¢ ù‹î ù‹÷ ù‹‹î –‹šþ÷ öþ ‘‹ä¢ ù‹›ø œ‹þû ù‹“ ù‹î ô÷‹‹‹î €€î‹— ôóþ‘‹õ ù€‹¡ò‘‹‹“ ø
ùî ôþù¢€î ’‹‹‹š‹î ù“€›‹— €¢ì÷ €‘‹î ñ‘‹š „€ Šƒ€ ü‹‹¯ ‘õ .–‹š "–š€¢ ù€ ‘‹ú‹÷‹—" ¢‹þü‹õ
ù“ ö¢þ‹š€ ý€‹“ –‘÷‘‹îõ ø ‘ûù€ ü‹ð¢‹‹÷¥ ý‘‹ûù¬€ä €‹þ‘‹‹š ñ‹™‹õ ¥‹‹þ‹‹÷ –‹š‘‹þ‹š €¢ ôþ÷¢‹“
üóþ¡ ‘þ ¢÷‹—‹šû ùø‹¡ ¢ø‹¡ üó‹‹þ‹¡ ‘‹þ ùî ü‹‹÷‘šî ‘ú÷— ¥ø€õ ø ¢‹÷áø‹‹‹÷‹—õ €‘þ‹š‹“ ¢ø‹¬‹‹ìõ
.¢÷€¢÷• üõ "ñŸ ù€ ù÷‘ðþ" € ¢ø¡ €à÷ ¢€øõ –š‘þš ö¢‘÷

¥‘è ¥ ü÷¢õ ü÷‘õ€ê‘÷
 ù¢ª §‹‹þš‘— ’€‹è €¢ ùî –š ýùŠø Šü‹÷¢‹õ ü÷‘‹õ€ê‘‹÷ ù‹î ¢‹÷€¢ €‹à÷ ë‘ê‹— ù‹õ‹û öþ €‹“
.–š ù¢ª ù—¡‘÷ª òõ‘î ¢€“€‘î ø ù÷þªþ• ø °þ€‘— ý€¢ ø
–ò‘þ €¢ ‰„ˆ ñ‘‹‹š ù“ ¢¢€ð‹þ‹õ¥‘“ ü‹÷¢‹õ ü‹÷‘õ€ê‘÷ ¥ €øú‹ª‹õ ü‹¡‹‹‹þ€‘— –‹“‹‹™ ö‹þ—š¡÷
¢ø¡ ü÷€÷‹¡‹š €¢ (Henry David Thorea) øþ€ø— ¢þø‹þ¢ ý€‹÷û ù‹‹‹‹î ü÷‘õ¥ Š‘‹‹îþ€õ ù¢‹Ÿ—‹õ
€‘ª—÷ ü÷¢õ ü‹÷‘‹õ€‹ê‘‹÷ ô‘÷ ‘‹“ ¢ã‹‹“ ùî Š"ü÷¢õ –õø‹‹‹îŸ €‹“€‹“ €¢ –õø‘ìõ" öø‹‹‹÷ä –Ÿ—
ï÷› ‘“ ¢ø‹¡ –ê‹ó‘¡õ ùóþšø ö‹þ ù“ ‘— ¢¢ ¢ûø¡÷ –‹óø¢ ù“ –‘þ‹ó‘‹‹õ ù‹î ¢€‹î ôòä Š–ê‘þ
ôîŸ ù‹î –š ö‹þ€‹—ú‹“ ü‹—óø¢ " –êð üõ ø‹þ€ø— .¢€¢ ö‘‹‹þ‹‹“ € í‹þ¥îõ ù‹‹þ‹óä ù¢Ÿ—õ –ò‘þ
ù¢€î ü‹þ‹•€š –‘þó‘õ ö¢¢ ¥ ù ¢÷¢€“ ö¢÷¥ ù‹“ € øþ€ø— ."¢‹ª‘‹“ öþ€—õî © üþ‘õ€ê
ø ù¢Ÿ—õ –ò‘þ €¢ ü‹š‘þ‹‹š –‘‹‹þŸ íê÷þò ¥› "ü÷¢õ ü÷‘‹õ€ê‘÷" öø÷‹ä ö‘‹õ¥ ö ¥ .¢ø‹“
ý€“ ©ò‹— ø –ê‹‹ó‘‹‹¡õ ôò‹ä áø€‹‹‹ªõ ù‹óþ‹šø íþ öø‹÷‹ä ù‹‹‹“ ‘› ùõ‹û €¢ ø ù¢þ¢€‹‹ð ‘‹‹‹‹•ø€
.–š ù¢ª ù—ê€þ£• Š¢÷õ ùî ‘ú÷ ¥› ù“ Š‘û©þ€ð ùõû ¯šø— €þþç—

‘û€ð‘þ—‘š
 ü÷‘õ€ê‘÷ ñ‹î‹ª €¢ ýù¢ø— ù¥€‘“õ öþ€‹—¢÷õ—€¢‹ì ý¢‹÷‘ð ‘‹‹õ‹—‘‹‹‹úõ ô—š‹þ‹‹“ ö€‹‹ì ñø ùõþ÷ €¢
öø÷ä –Ÿ— Šù¥€‘‹“õ öþ ùî ƒ€ ùû¢ ñø ý‘‹ú‹ó‘š €¢ .¢€î ý€“û€ € §þóð‹÷ –õø‹‹îŸ ùþóä
.¢÷ù‹‹—ª¢ ôþ‹‹ì‹—šõ – ö €¢ ¢‹‹÷‹‹û ô¢€õ ôþ‹‹àä –þ€‹™‹î ù‘ð ¢ø“ šø €¢ Š‘û€‹ð‘þ‹‹—‘‹š
ù¥€‘“‹õ ‘‹‹“ ü—ª‹õ ù‹›ø œþ‹û ý€‘‹îõ‹‹û ô¢ä ø –‹‹÷øª‹‹¡ ô¢‹ä ©‹‹“‹‹‹÷‹‹‹›" ¢þøð ü‹‹õ ý¢÷‘ð
.–šþ÷ ¢‹‹‹‹“‹—šõ ö¢€î ¢ø‹“‘÷ ‘û€‹‹ð‘þ‹—‘š ©“÷› 颋û .¢€¢÷ ’€è €¢ ý¢¥ ý€‹“ ü¡þ€‘—
öþ“ ö‹õ" ¢þø‹‹ð ü‹õ ý¢÷‘ð ".–š ¢‹‹‹“‹—šõ ù‹ó‘‹Ÿ—‹š ©‹‹ê¢û ýø€ ö‹þ ¥ .–š §‹‹ê‹÷ ù‹þ‹î£—
ù€ð öõ .ô—šû ñþ‘ì –ø‘ê— Šù¢‹ª ù“€›— ’€è €¢ ùî €ø‹¯÷ Šü‹ê÷õ –‹õø‘ìõ ø ‘û€ð‘þ—‘‹š
ü• ¥ ‘‹õ Šôù¢€“ €‘‹î ù‹“ ñ¢‘‹‹ãõ à‘ê‹‹‹ó öø÷ä ù‹“ € "ü‹ê‹÷õ –‹‹õø‘‹‹‹ì‹õ" ø "‘û€ð‘‹þ‹‹—‘‹š"
ñ¢‘ãõ ¢‹÷ø‹‹— ü‹õ÷ "ü‹‹ê‹‹÷‹õ –‹‹õø‘ì‹‹‹õ" žò¯‹‹¬ €‹ðþ¢ ò‘Ÿ ‘‹‹û€‹ð‘‹‹þ—‘š ù‹þ€‹‹à‹‹÷ ñõ‘‹î‹‹‹‹—
ëŸ ¢€øõ ñ™õ Šù—ê€þ£• € –÷øª¡ üê÷õ –õø‘‹ìõ ùî ù¢ø‹“ ý¢€øõ €þ¥ .¢‹ª‘“ ‘û€ð‘þ‹—‘‹‹š
–õø‘ìõ ‘™ó‘‹‹™ .ù¢ª ù‹—‹¡‘÷ª ‘‹êã® žòš öø÷ä ù“ ‘› ùõû üê÷‹õ –õø‘ìõ ‘‹þ÷‘™ .ö‘÷¥ ý€
–õø‘ìõ ø ‘û€ð‘þ—‘š ö‘þõ ë€ê öþ€“‘÷“ .¢€¢÷ €ø‘“ € –ìþìŸ ù“ ëó¯õ ý¢÷“þ‘• ù“ üê÷õ
–šþ÷ ü¯þ€ª œþû €¢ .‚ Š–š ‘þøì žòš ‘û€ð‘þ—‘‹š . :–š üš‘‹š ¥þ ƒ €¢ üê÷õ
Šùõ‘÷ Šý¢÷‘ð) ".¢÷‘‹õþ‹õ ¢‹÷‹“þ‘• –ì‹þ싟 ù“ ‘› ùõ‹û ø ùªþ‹õû .ƒ Š¢÷î ¢‹þ‹Ž‘— € –‹÷øª¡ ù‹î
(‰‚€//‚…
"ü÷¢õ ü‹‹÷‘‹õ€‹ê‘‹÷" ø "‘‹û€‹‹‹‹ð‘‹þ‹—‘š" ö‘‹þõ €‹ð‹þ¢ ù¢õ‹ä –ø‘ê‹— í‹þ ô÷‹‹‹î ü‹õ ù‹ê‘® öõ ø
–š¢þ‹• ôû ö ý‘õþš ¥ ùî÷‘÷‹ Šü‹÷¢õ ü‹÷‘õ€‹ê‘÷ .€ –‹š ù¢ª ù“€›— ’€è €¢ ùî €ø¯÷
áø÷ öþ .ô¢€õ ’‹‹¡—÷‹‹õ ö‘𢋋÷‹‹þ‘õ÷ ‘þ ø –þ€‹™î ô‹þõ‹¬‹— ù‹‹þó‹ä ø öø÷‘쐀‹ê –‹š ü‹—‹‹î€Ÿ
ñ€—‹÷‹‹‹î €¢ € –óø¢ ø ö‘õ‹ó€‘• ù‹î Š–‹þ‹‹ó‹ì ý‘úûø€ð ù‹î ¢ø€‹þ‹‹‹õ €‘î ù‹‹“ ý¢€øõ €¢ –Ÿ
Šö‘õ󀑋• ø –óø¢ ü‹÷ã‹þ Šô¢€õ ’‹¡‹—÷‹‹õ ý‘ú‹÷‘ð€ €‹“ ô ù¢€ ¥ ü‹þ• €š ù“ Š¢‹÷€¢‹÷
–®ú‹‹‹‹÷ Š¢‹þøð ü‹õ ý¢÷‘ð ù‹î €ø‹¯÷‘‹‹õû Šâ‹‹ìø €¢ ‘‹û€ð‘‹‹þ‹‹—‘‹š ù÷ ñ‘Ÿ .¢÷‹÷¥‹þ‹‹õ –š¢
.ô –þóì ùþóä –š 럀“ –þ€™î

ö€þ €¢ ¥þõ –÷øª¡ €þè üõ¢€õ –õø‘ìõ ù÷þªþ•
 öþóø .–‹š ù‹‹‹÷þ€þ¢ ö€þ €¢ €‹“‘› ô‘î‹‹‹‹‹Ÿ ô‹î‹Ÿ ¥ ô¢€õ ¥þ‹õ –‹‹õ󑋹õ –õø‘ì‹õ ù‹÷þ‹ªþ•
Šñ“‹ì ñ‘š € ¢ø¢‹Ÿ ù‹“ –õøŸ €‘‹—ê€ ø ñ‘‹õ‹ä ùþóä ýù¢ø‹— ü‹š‘þ‹š Ž€‹‹—‹ä ’€‘›—
ù‘õ † –¢‹õ ù‹“ ý¥€þª ý¥€þõ ýø‹—ê ù“ ù‹î ¢¢€‹ð‹þõ ¥‘“ ü‹÷‘õ¥ ù“ Šüšõª ‚‡€ ñ‘š ù‹‹“
ø ôì ù“ ö€ú— ý‘õóä –€›‘úõ €‹ðþ¢ ö‘ª¡€¢ ù÷ø‹õ÷ .¢÷¢þ‹þ‹‹‹•€‹š ø‹î‘‹“‹÷— 逬‹õ ¥ ô¢€õ
üšõª ‚ˆ… ¢¢€‹‹õ ø €þ— €¢ §‹‹þó‹‹ð‹÷ –€‘êš €¢ ö‹— „€€€ ‘‹‹‹‹— ù¥ø€ ‚‰ ü÷þª‹÷ ¯‹‹š“
ý‘ú‹ó‘‹‹š €¢ Šƒ‚ ‘— ‚€ ù󑋋š ù¢¥ø¢ €¢ .¢‹ª ù¯ø€ª‹õ ’òì÷ ù‹“ €‹›‹÷õ ùî –‹‹š ö€ú‹— €¢
€þ‹è ñ‘‹îª –š‹“€‘î ¢€ø‹õ ý€‘þš“ ¢û‘ª ‘‹õ ¥‹þ‹÷ …‡ ’òì÷ ö‘‹þ€‹› €¢ ¥þ‹÷ ø Š„‚ ‘— ƒ‰
.ôþ ù¢ø“ ëêøõ‘÷ ø ëêøõ ’€‘›— ‘“ ýù¢ø— üš‘þš Ž€—ä ¥þõ –÷øª¡
‘“ €‘þš“ ù¥€‘“õ ô€ê à‘Ÿó ¥ ô‹û ¢‹÷‹€û Š¢÷‹û €¢ ‘‹‹‹û€ð‘þ—‘‹š ù“€›‹— ¥þ÷ ø Š’€‘›‹— öþ
–ú“‘‹ª‹‹õ ’€è €¢ Šý¢€ê ù‹‹ ø ýù¢ø‹— ù Šüþ‹‹•€‹‹š ø Ž€‹‹—ä ¥‹þ‹õ –‹õ‹‹‹‹ó‘šõ ñ‘‹î‹ª
–õøîŸ ø üš€‹‹‹îøõ¢ §þ‹‹š‘— ý€‹“ –‘‹‹î€‹Ÿ ö‹‹þ –þ‹û‘õ ø é¢û ‘õ Š¢‹ª‘“ ù—ª¢ €‘‹þš‹“
üš€îøõ¢ ý‘ûü—‹š‘î ö€‹“› ö€‹“› ý€“ ù÷ –š ù¢ø‹“ (ö í‹þ—€îøõ¢ ôøúêõ €¢) öø÷‘‹ì
ù“ ö‘÷ ö—‹ª¢ø ø öø÷‘‹‹ì€ê ô‘î‹Ÿ ö¢€ø –þ‹‹ã“‹— ù“ –‘ öþ áø®øõ .öø÷‘ì –õøîŸ ø
.–š ù¢ø“ –óõ –þ€™î ý€ ¥ –䑯

’€è €¢ €þ¡ ý‘ûùû¢ €¢ ‘ûù÷øõ÷
 ü÷¢‹õ ü÷‘‹õ€‹ê‘‹‹÷ ¥ ù‹àŸòõ ñ“‘ì ¢€ø‹õ ‘úû¢ ‘•ø€ €¢ €þ‹¡ ý‘‹ûù‹û¢ ¥ ù‹û¢ €û ñø‹‹¯ €¢
.¢÷ù¢ª ù¢¢ ö‘õ¥‘š øþ—‘÷€—ó ‘þ ô €þè ý‘úûø€ð ¯šø—
ù¢¥ ’þ‹›÷ ø ¥€‘‹“õ Šéøš‹ó‹þê Šñš€ ¢÷€‹—€‹“ –‹õ‘ä¥ ù“ ü‹®€‹—‹ä ©‹“‹÷‹‹› ‘‹‹‹þ÷‘—‹þ€“ €¢
ô¢€õ ù÷€þó¢ –‹‹õø‘‹‹ìõ Šý¢òþ‹õ †€ ùû¢ €¢ ýù—‹š‹û –‘‹Ÿ‹þ‹ó‹š‹‹— ùþó‹ä Šüš‹þ‹ó‹ð÷ €ø‹úª‹õ
öø¡€ê Š‰€ ù‹‹‹û¢ ñþø ø ˆ€ ùû¢ €¡ø €¢ (Poll tax)‘ûý€¢€ú‹ª ù‹÷€š –‘‹þ‹‹ó‘‹‹õ ù‹þ‹óä
ùþ‹‹ó‹‹ä ü‹÷¢õ ü÷‘‹õ€‹ê‘÷ ù‹‹“ (Norman Tebbt) –þ‹‹‹“‹— öõ€ø÷ üšþ‹ó‹‹ð‹÷ ü‹—‹‹š€ –‹‹‹š¢ ¢€‹‹ó
ôè ï€õ ø –‘‹÷øþ‹Ÿ ëø‹‹ì‹Ÿ ö‘ã‹‹‹ê¢õ ù÷‘÷‘‹› –‹õø‘ìõ Š‰€ ù‹‹û¢ ¯‹šø €¢ ñ€¢‹ê ý‘•ø€
ùþóä ö‘þø›û‘‹‹÷‹• ö‘‹‹› ý‘‹• ‘— ù¥€‘‹“õ Š(‰‰… ùþ€ø‹ê) §‹‹•þ‹ê ñþ‹‹› Š€‹þðþ• ù¢÷‹õ¥€ ¥‹þ‹ð÷
ý€“ –‹šþ¥ ¯‹‹þŸõ ö‘ã‹ê¢õ €‹‹þ£•‘÷ ü‹ð‹—‹š¡ ö¢‹“û€ Šüð¢÷‹û‘÷‹• öþ÷øì ý‘û–‹‹þ¢ø¢Ÿ‹õ
ü÷¢õ ü‹÷‘õ€‹ê‘‹‹÷ ¥ ý€—€øú‹ª‹õ ý‘‹ûù‹÷ø‹‹õ÷ ö¢‹÷ó 鐀¯ ý‘‹úû€û‘ª ùãšø— ¥ ý€þ‹ðøó‹›
.–š€øªî öþ €¢
ö¢“û€ ¢‘›‹þ ùó‹‹õ‹› ¥ Šô‘‹÷‹—‹þø ï‹÷› ù‹þ‹‹óä –õø‘ìõ ø Ž€—ä ‘‹îþ€õ ù¢Ÿ—‹õ –ò‘þ €¢
Š¢ª €ê÷ ƒ€€€ ý€‹þ‹ð—‹‹š¢ ù“ €›÷‹õ ù‹î ‰‡ ù‹‹õ ù‘‹õ ñø €¢ ö‹‹‹—‹‹ð÷‹þ‹ªø €¢ ôþ¯ä ý‘ä
Š‰†‰ ö—ð÷‹þªø €¢ ùêþ‹‹àø –õ¢‹‹¡ ù“ €‘®‹Ÿ ý‘‹û–€‘î …€€Š€€€ ¥ ©‹þ‹“ ö¢¥ ©‹— ‘‹þ
‘þ ø Š‰†ƒ ñ‘‹‹‹š –ø €¢ ùŠ‹þø ù“ ï‹÷þî €‹—øó öþ—€‘õ ý€‹‹‹“‹û€ ù“ ö‘‹‹û‘‹þš ô‹þ‹à‹ä –‹î€Ÿ
¥ üþ‹‹‹•€‹š €¢ ö‘‹ú› §î“ €¢õ‘‹÷ ö‘‹õ€úì (닓‘‹š ü‹óî §øþš‘î) ü‹óä ¢õ‹Ÿ‹‹õ €‘‹‹î‹‹û‘‹ª
¥ €ð‹þ¢ ù‹÷ø‹‹õ÷ ‘úû¢ ø Š‰†‡ ü÷‘õ€‹ú‹ì öø‹‹÷ä ö¢ª ù‹—‹ê€ð §‹• ý‘ú“ ù‹“ ý¥‘“€‹š –‹õ¢¡
.–š ù¢Ÿ—õ –ò‘þ €¢ ü÷¢õ ü÷‘õ€ê‘÷ €øúªõ ¢€øõ
ý‘ûù‹‹û¢ €¢ ù °þ€‘‹— ñø‹¯ €¢ ù ù¥€‘“õ áø÷ öþ ¢ûøª ¥‹þ‹‹÷ ‘•ø€ ý‘‹‹‹û€øª‹‹‹‹î €þ‘š €¢
.¢÷€‘õªþ“ €þ¡

–š "–þ€™î ý€" ¥ ¢€õ— ü÷¢õ ü÷‘õ€ê‘÷ áø®øõ ’€è €¢
 ùõû ¥ ñ‹‹“‹‹ì ¢‹ª ù¢€‹‹õ‹ª ëøê €¢ ù‹î ’€‹è €¢ ü‹÷¢‹‹õ ü÷‘õ€‹ê‘‹÷ ¢€ø‹õ ô‘õ‹— 퀋—‹‹ªõ ù‹›ø
–€ø¬ ù“ ùî –š ü—óø¢ –‘õþõ¬— ‘þ §ó›õ ’ø¬õ öþ÷øì ùþóä ü÷‘õ€ê‘÷
§‘š Šü‹‹÷‘‹ðõ‹û ý€ ëŸ ñ‹‹¬ Š¢€øõ öþ ¥ íþ œ‹þ‹‹û €¢ .¢‹‹÷ù¢ª ù¢‹þ¥ð€“ 틋þ‹—€‹îøõ¢
ô‘õ— €¢ .–‹š ù¢ø“÷ ô¢€‹‹‹õ ù“‹ó‘¯‹õ áø®øõ ý€£ð öø÷‘‹ì ý€‹“ ö ëŸ ø –þ€‹™‹î –‹þõŸ
’ø¬‹‹õ öø‹‹‹÷‘‹ì ö ‘þ öþ «¡ª‹‹‹‹õ €ø‹¯ ù“ ø –‹þ€‹™î –õø ý‘‹‹ûü‹‹—š‘‹î ‘ûù‹‹÷øõ‹‹‹÷ öþ
.¢÷ù¢ø“ Ž€—ä ¢€øõ ô¢€õ ö‘ð¢÷þ‘õ÷
ôû ø €¥ð öø÷‘‹ì ôû .–šþ‹÷ ü÷¢õ ü÷‘õ€‹ê‘‹÷ 颋‹û ý€›õ ø €£ð öø‹÷‘‹‹ì ý‘‹ú‹‹÷‘ð€ 食
€¢ .–š ô¢€‹õ ’‹¡—‹÷õ ö‘ð¢÷‹þ‘õ÷ 닟 ý€£‹ð öø‹‹‹÷‘‹ì ùî ¢‹÷€¢ €à‹÷ 퐀—ª ö‹î‹ª öø‹÷‘ì
‘þ §ó›õ –‘“ø¬õ ¥ ü‹þ• €‹š ü‹÷㋋þ ü÷¢‹õ ü‹÷‘õ€ê‘÷ ù‹î –‹‹š ù¢‹‹ª ù—‹‹‹ê€þ£‹• öþ ’€è
’ø¬õ öø÷‘‹‹ì ¥› ý€ð‹þ¢ ¥þ‹ ¥ ü‹þ‹•€š ü÷¢õ ü÷‘õ€ê‘÷ €¢ .ô¢€õ ’¡—÷‹õ –óø¢ ô‘‹îŸ
ôû ùøò‹ä ù‹“ .–š áø®øõò“ ‘š‘‹š ü‹š‘‹þ‹š ù‹¬€‹ä €¢ ô¢€õ ’‹¡‹—÷õ –‹‹‹óø¢ ‘‹‹þ ö‘‹õ󀑋•
–‘ê‘î‹‹õ ’›ø—‹š‹õ ü‹ó‹î €ø‹¯“ öø÷‘ì ¥ ¢€‹‹õ‹‹— ù‹î ¢÷€þ£• üõ ö‹þ¢€‹‹õ‹‹—‹õ ôû ø €¥ð öø‹÷‘ì
üãìø ž‹ó‘‹‹¬‹‹õ éò‹¡ ùî ü÷ø‹÷‘‹‹ì ¥ ü‹÷‘õ€‹ê‘÷ ùî ¢÷ù¢þìä ö‹þ €“ ö‘‹÷‘õ€ê‘‹÷ ‘‹õ .–š
¥ ¢€õ‹— ©‹þ‹“ ö ù“ ö¢¢ ö‹— ø –øîš ‘õ Š¢ø‹ªþ‹‹õ ù—¡‘‹÷‹ª ô€› ‘õš€ ù€ð Š–š ù‹ãõ‘‹›
.¢÷‘š€þõ ö‘þ¥ ùãõ‘› ù“ ö
€¬‹Ÿ÷‹õ ü‹‹‹ªø€ "ü‹‹÷¢õ ü‹‹÷‘õ€‹ê‘÷" Šš‹þ€ ôúê éò¡€“ ù‹î –š öþ €ðþ¢ ù›ø— ñ‹“‘ì ù—î‹÷
–þóì €¢ ùî ù‘ð÷ Šü‹—š€ –š¢ ý‘ûø€þ‹÷ ùî –š ù¢ª ù¢þ¢ ‘û€‘“ ø ‘û€‘“ .–š‹þ÷ ”‹ ù“
¥ ô¢ì ñ™õ .¢÷ù¢€î –ø‹ä¢ ü÷¢õ ü÷‘õ€ê‘÷ ù‹“ € ¢ø¡ ü䑋‹õ‹‹—› ýø€þ‹÷ Š¢÷ù—ê€ð €€‹ì
öø÷‘‹ì ¥ ¢¢ã—õ –‘‹‹‹êó¡— ‘‹þ ‘‹î‹þ€õ €¢ öþ÷‹‹› ‹¯ìš ü÷ø÷‘‹ì ¢€ø‹õ ý€‹þðø‹ó› ý€‹“ öþ‹Ž‘•
ø ù¢Ÿ—‹õ –ò‘‹þ €¢ ù‘‹‹þ‹š ùãõ‘‹› ù¥€‘“õ ñø‹¬Ÿ‹õ ùî ‘î‹þ€‹‹õ €¢ (‰†€ ùû¢) ü‹÷¢õ ëøìŸ
.üþ‘•ø€ ùþ¢‘Ÿ— ù“ 둟‹ó ùþóä ü÷¢‹õ ü÷‘‹õ€‹ê‘÷ ù“ §‹þóð÷ ý‘ûü‹‹‹—š€ –š¢ –øä¢ ‘‹‹þ
‘þ ø öø‹÷‘‹‹ì –õš ô¢‹î ¥ ù¢‹‹÷÷‹î éó¡— ýø€þ÷ ù‹‹î –‹š‹þ‹÷ öþ áø®ø‹õ ü÷¢õ ü‹÷‘‹õ€ê‘÷ €¢
–š ö‹‹îõõ –‹š€ ¥ ù‹ ” ¥ ù Šé‹ó‘¡õ ýø€þ‹‹÷ €û .¢€þð üõ ù¢‹þ¢‘‹÷ € –óø¢ €ø‹—‹š¢
.¢÷û¢ €€ì ¢ø¡ –šø¡ ë쟗 ùóþšø € ü÷¢õ ü÷‘õ€ê‘÷
Žžô ‘— ù÷ .–š öþãõ ü—óø¢ –š‘þš íþ ‘þ
íþ ‘þ law öø‹÷‘ì í‹þ ýø—‹Ÿ‹‹õ ø öø‹õ‹‹®õ –‹š Ž€‹—‹‹ä áø‹®ø‹õ ù‹‹÷ ‘ûü‹‹š€‹îøõ¢ €¢
öø÷‘ì ù“ Ž€‹—ä ù¢‹‹ª ù¢þõ‘‹‹÷ ü‹÷¢õ ü÷‘‹õ€ê‘÷ öø÷ ù÷ .–‹š ö‹þãõ ü‹—‹óø¢ –š‘þ‹š
ù“ ù‹î –‹‹š ü‹š‹‹ó‹›õ ø –óø¢ ü‹÷ã‹þ Legimtimate goverment áø€ª‹‹‹‹õ –‹óø¢ ô‹þõ‹‹¬‹‹— ‘‹þ
.ù¢ª ù¢þ¥ð€“ ô¢€õ ý€
ø üš€‹‹îø‹õ¢ –þ“™‹— ø ëþ‹õ㗠€û‘‹à‹õ ¥ ;–š ü‹š€îøõ¢ ñ‹õîõ ü‹÷¢õ ü÷‘‹õ€ê‘÷ ’€è €¢
ý‘úûø€‹ð –‹êó‘¡õ ø Ž€—ä ëŸ ö¢‹ª ù—‹¡‘÷ª –þõš€ ù“ ù÷‘‹‹ª‹÷ ;–š ùã‹õ‘‹› €¢ –þ÷¢õ
.–š üþ•€‹š ö ù‹‹÷þ¥û ñ‹õŸ‹— –õ‹þì ù“ ö ¥ üþ‹•€š ü‹—Ÿ ø –‹þ€™î ö‘õ€‹ê ¥ –þóì

ü÷¢õ ü÷‘õ€ê‘÷ ø öø÷‘ì ôøúêõ ¥ 퀗ªõ 퀢 –€ø€®
 ¥ 퀗‹ªõ 퀢 ýø€ ëêø— ô¢ä ö€þ €¢ ‘‹‹õ ü‹‹‹š‘þ‹‹š ö‹‹þ‹‹ó‘‹ã‹ê ù¢‹õ‹ä –ò‹‹‹î‹‹ª‹õ ¥ üîþ
ù“ Š’ó‘è ©þ€ð ù‹€ð öø÷î .–š÷ø‹÷‘ì ôøúêõ öøõ€‹þ• ù‹‹ó‹õ› ¥ Šýùþ‘‹• ô‹þû‘ê‹õ ü‹¡€“
‘þ ø "öø‹÷‘ì" ôþû‘êõ €ðþ¢ ö€þ €¢ ü‹š‘þ‹š €îꋗ ù¬€‹ä €¢ Šâ›€õ ‘‹‹þ ù¢÷û¢ –õš ý‘÷ãõ
üãþ“¯ ø ý€¯ê Šü‹—£ ü—Ÿ ‘‹þ ø üó“ì Šö‹þ€“ Šüúó –þû‘õ ‘þ ‘ª÷õ ‘“ üõþû‘‹ê‹õ € "ëŸ"
ëŸ ùêšóê ø öø÷‘ì ý€‹“ ‘õøõä ‘‹õ ö€î‹ê÷‹‹ªø€ íþ€ø‹Ž‹— ˜‹Ÿ‹“ €¢ ù‹î÷þ ‘“ ;¢‹÷îþ‹õ‹÷ üìó—
ôî ñ‹‹þó¢ ù“ ‘þ Šñ‘Ÿ öþ ‘“ Š¢‹‹÷øª ñþ‘ì ü—¡‘÷ª ù‹ãõ‘‹› ‘þ ù÷¥€ø¢€‹¡ ü—þû‘‹õ ‘þ ‘ª‹÷‹‹õ
€¢ Š€ðþ¢ ñþò¢ ù“ ‘þ ø ù—‹‹ê€ð ñîª ñ“ì ¥ üš‘þš ý‘ûù÷þ¥‹ð ø žó‘¬‹õ ñþó¢ ù“ ‘þ üú‹‹›ø—
ù ø ù÷ø€ ”‹‹‹‹ ù Š Positivist €ð –‘‹‹“‹™ 퀢 "ëø‹‹‹‹ì‹‹‹Ÿ" ø "öø÷‘‹ì" ô‹‹‹þ‹‹‹û‘ê‹‹‹õ ¢€‹‹“€‘î
Jermy ô‘—÷“ üõ€› ùóõ› ¥ ù‹‹î Ší€¢ ö‹þ 듑¯‹õ .–š š‹‹þ€ €‘þš‹“ ¥ø÷û Šù‹‹÷‘þ€ð‹‹—‹š€
Johnöþ‹‹—‹‹‹šø ö‘‹‹› ø ù‹®€‹‹‹ä € ö ‰ ö€ì ‹¯‹šø €¢ ü‹‹š‹‹‹þ‹ó‹‹‹ð‹÷ €‹‹î‹‹‹ê—‹õ Benthman
¥ –š –€‘‹‹‹“ä ùäø®ø‹‹‹‹õ öø‹÷‘ì" Šù¢€‹î ý¢‹÷‹“ ñø‹õ€ê € ö ýø ø€‹‹‹þ• ö¢‹ìø싋Ÿ Austin
€¯¡ ‘“ ö ¥ é‹ó‹‹¡— ùî ýù‹÷øð ù‹‹‹“ ü‹š‘þš ᑓ‹— ù‹‹“ ’‘¯¡ Sovereign –õø‹îŸ ö‘õ€‹‹‹ê
".–š ù€õû €ª áøìø
ø øçó ý€‹‹‹õ Šé‘¯ã‹‹÷ üõ‹‹î ‘‹“ ò‘‹Ÿ ø "€‹ª" ‘—£ öø÷‘‹ì ¥ é‹ó‹¡— òø €‹‹î‹ê‹— ¥€‹¯ öþ €¢
áø®øõ ‘‹þ ø ù¢‹ª öø÷‘ì ë‹þ€‹¯ ù ¥ öø÷‘ì öþ ùî÷þ ¥ €‹à÷ ⋯‹ì Š¢øª‹þõ ù‹—¡‘÷‹‹ª ¯ó‹è
Šéþ€‹ã— ö‹‹þ €¢ .–š öø‹‹÷‘‹ì ¥ –‹‹ä‘‹‹¯ €¢ ‘‹õø¥ó –‹‹þ€þ¡ öþ‹‹—‹šø €î‹ê‹— €¢ .–š‹þ ö
ý€ø—‘‹—î‹þ¢ ø ü‹‹š€‹îøõ¢ ù“ –“‹š÷ éþ€‹‹‹ã— öþ .–š ¢¥õ‹û ý¢þ󋋕 ‘“ ‘‹õ¥‹ó "ü‹þ‹•€š"
‘“ ‘þ ô¢€‹õ –ª‹õ ‘‹“ Šù¢ª öø÷‘ì ë‹þ€¯ ù‹ ¥ öø÷‘‹ì ù‹÷þ ö €¢ ü‹‹‹÷‹ã‹‹þ .–š ü™÷¡
ôú‹‹‹õ ø ù‹›ø— ¥î€‹õ €¢ –€¢ì ¢ø¡ 鋋þ€‹ã‹— ö‹þ €¢ .–š‹‹þ‹÷ 鋋þ€‹ã— –£ €¢ Šô¢€‹‹õ ’ø
€¢ éþ€‹ã— öþ ¥ .ù¢‹ª‹÷ ù¢þ‹÷— é‹þ€‹ã— ö‹þ –£ €¢ üš€îøõ¢ ôøúêõ .ö ‘ª‹‹÷õ ù÷ ø –‹‹š
í‘÷€‹¯¡ ‘‹‹õ €øª‹‹î ý€“ 鋋þ€ã‹— öþ .–š ù¢ª öø€‹ê ý‘ûù¢‘ê—š ø‹š ôš‹þ¥‘‹÷ ö€ø¢
ý‘û€¥‹“ ùî €‹‹ ¢€¢ öø‹‹÷‘ì ô‹îŸ ýù‹÷‹‹õ‘‹‹¡ ý‘ì ö‘‹õ€ê ö‹þ éþ€ã‹— öþ 듑¯õ .–‹‹š
.–šø €‘þ—¡ ¢þ €¢ €úì ñ‘õä
ø üþ‘‹•ø€ ùþ¢‘‹Ÿ— €¢ üš‘þš üð¢÷¥ €¢ ù÷‘þ€‹ð –‘“™ €‹îê— ¥€¯ ‘‹“ ùî –š‘ûù‹û¢ öø÷‹î
š÷• ùþ‘‹• €“ â‹õø› ö‹‹þ €¢ üš‘þ‹š ô‘à÷ .–‹š ù¢ª ᐢø ù“‘‹ªõ üš‘þš ý‘ûô‘‹à÷ €‹þ‘‹š
‘÷“ Š–óø¢ - ö‘‹‹õ󀑕 - â‹ê‹÷‹þ£ ý‘‹‹ú‹‹ûø€ð - ü‹š‘‹þš ’¥Ÿ - ö‘ð¢‹÷û¢ ý€ ü÷‹‹ãþ Šöî€
ù¯šø ù“ ø ô¢€õ ý€ ù“ ö‘õ󀑕 ’‘¡‹—‹÷ ø ö‘õ󀑕 €‘‹¬Ÿ‹÷ €¢ ý€£ð öø‹‹÷‘ì ëŸ ø ù¢‹ª
.ö‘ð¢‹÷‹‹‹û¢ ý€ –þ€™î ù¢€ ü‹ó›‹— ü÷‹ã‹þ öø‹÷‘‹‹ì ‘‹û€øª‹‹î öþ €¢ .–‹‹š üš‘þš ’¥Ÿ
ø ý€ ¥ ¢€õ‹‹— ü÷ã‹þ Šöø÷‘ì ¥ ü‹þ•€š ü‹÷¢‹‹õ ü÷‘‹õ€ê‘÷ ý‘‹÷ã‹õ ’€‹‹è €¢ ’þ—€‹— öþ ù“
Š"ù‘ª ö‘‹õ€‹ê" Š"ùþ‹‹ì‹ê üóø ýø‹—ê" ùî ü‹þ‘‹û‘› €¢ §‹• .–‹š ö¢‹‹÷ø€úª –‹þ€‹™î ’‘¡—‹÷
ü‹þ‹•€š" Š¢‹÷î ü‹‹‹õ ñ‹¬‹‹ê € ñ‹¯‘“ ø 닟 "ëó¡ ýøªþ• ¢øõ‹‹÷‹û€" ‘þ "€ø‹—‘—‹‹îþ¢ €ø—‹‹š¢"
.¢€¢÷ –þ‹äø®øõ Š¢øª‹þõ ù—‹¡‘‹÷ª öø‹‹‹‹÷‘‹‹ì ¥ ’€è €¢ ù‹î üþ‘÷㋋õ €¢ ôî –‹š¢ "öø÷‘ì ¥
üŽ‘› €¢ (öø÷‘ì ¥ ¥‹þ‹õ –÷øª¡€‹þè üþ•€š ý‘÷ãõ ù“) "ü÷¢õ ü÷‘‹õ€ê‘÷" öø‹‹‹÷‹ä ëò¯
öõ €‹à‹÷ ù‹“ Š–š üš€‹‹îøõ¢ §þ‹š‘‹— ø öø÷‘ì –‹õø‹î‹Ÿ ù‹“ ö¢þš€ ý€‹“ ô¢€‹‹õ –‹Ÿ ù‹‹î
.–š ù¢÷÷î ù€õð ø öþ€ê ©‘ª—è üìò¯
ùõ‘÷€“ íþ ë쟗 ý‘—‹š€ €¢ ù‹î –š ýù¢ø— –‘ ¥ ù‹—š¢‹‹÷ ‹‹¯ìê ö‹‹õ €øà‹÷õ ‘›÷þ €¢
–€ø¬ ô¢€õ ’‹¡‹—‹‹÷õ –‹õøŸ €€‹‹ì—‹š ø –‹þ€ø‹ú‹õ‹› ¯š‹‹“ €øà‹÷õ ù“ €¢ öþ‹‹ã‹‹õ ü‹š‘‹‹þ‹š
ù“ ö‹‹‹þ‹îõ— ô¢‹ä ø ü‹‹þ‹•€‹‹š –€ø¬ ù“ ù¢€—šð ýù¢ø‹— –‹‹‹õø‘‹ìõ ø ù¥€‘“õ ò ø .¢‹‹÷€þð‹þ‹‹õ
ö‘ªþ¢÷€ð¢ ùþó‹ä Šö‘÷ø› ù‹‹þóä Šö‘÷¥ ùþóä - §‹ó›‹‹‹õ ’ø¬‹õ ¢÷€û - ü䑛‹‹—€ öþ÷øì
‘› ù‹õû ø ¥ø€ €‹û ý€î‹‹ê‹‹÷ªø€ €‘‹‹ªì ùŠ‹‹þø“ ø ‘û–þ‹‹‹ó‹‹õ ø ôøì ö‘þõ €¢ ø (‘ûý¢ø¡€þè)
"ü÷¢‹õ ü÷‘õ€ê‘‹÷" ô‘‹÷ ëò‹‹¯ ù‹î –‹‹š ý¢‹› €‘‹þ‹‹‹š“ ü䑋õ—› ù¥€‘“‹õ íþ ù—ê‘‹þ ©€‹—‹šð
.–š €ø¡€¢ ø ëþì¢ üìò¯ ‘ú÷ ù“ ’€è €¢ žó¯¬õ ôøúêõ ö‘õû ‘“
ù Šù÷‘“ó‹¯ ¢¢›— ùþø¥ ¥ ù ¢ª‘“ ù÷€‘î ùàꑟõ ùþø¥ ¥ ù ü‹÷¢õ ü÷‘õ€ê‘÷ ù“ ñ‹‹šø‹—
€€ì ù‹›ø— ¢€øõ ü÷‘‹õ¥ ‘ì¯÷õ ù÷‘“ó‹¯ ý€‹“€“ ùþø¥ ¥ ù ¢‹ª‘‹“ ù÷¥þ—š ý€“€‹“ ùþø¥ ¥
¢ì‘ê öø÷‘ì ¢ø¡ ¢øª ù¢¢ «þ¡ª‹— ‘‹þ Š€£ð öø÷‘ì ¢‘‹ú÷ –þ‹äø€ªõ ô‹è€þó‹ä ù‹î Š¢€þð üõ
ù÷øõ÷) –š €¢€ø¡€“ ù¢€—‹‹š‹ð ýù¢ø— –‹‹‹þ‘õŸ ¥ ö ¥ ¢€‹‹õ— ø –š ü䑋‹õ—‹› –þ“ø“Ÿõ
ù€ú‹“ ‘õ –‹‹š –¥‘‹‹›‹‹õ ’›ø—šõ ù€‹ð öø÷‘ì ¥ ü‹‹þ‹•€‹š ‘þ ø (ö‘—š‹ó‹ð÷ €¢ §‹‹‹î— ñ•
öø÷‘‹ì ö ¥ –‹þ㓋— ö‘þ¥ ¥ ©‹þ‹“ ü‹þ‘ú÷ ñ‹þ‹ó‹Ÿ— €¢ ö Šüóõ‹ä ý¢‘‹õ ‘þ Šýø÷ãõ üš‘þ‹š
.¢ª‘“
Šö€þ ñ‘îþ¢€ ý‘‹û” ¥ ý€‘þ‹š“ ùŠ‹þø ù“ Šö‘‹“ó¯žò‹‹¬ ü‹¡€“ øš í‹þ ¥ ù‹î‹÷þ ù“ €à÷
;¢÷€‹ð÷üõ "ü÷¢‹õ ü÷‘‹õ€‹ê‘÷" ù“ üõ¢€õ –õø‘‹ìõ ý ù¢õä –€ø¬ ù“‘‹™õ ù“ ø öþ‹ã‹‹õ ùìò‹ä ‘“
ø üõò‹‹š ý€ø‹úõ› ý€“û€ ý‘“‘‹Ÿõ ü‹‹“ ôø›û ø ý€þ𠖢‹‹ª ùî÷‹þ ù“ €à‹÷ €ðþ¢ ýøš ¥ ø
ö‘ûø¡þ¢¥ ù‹õ‹û ¥ø€ €ø‹‹—‹š¢ €¢ € ù¥€‘‹‹“õ ù¥‘‹‹‹— ñ‘ ýø‹›‹—‹š‹‹› ö ý‘ûùäøõ›‹õ €þ¥
öøð‹õ‹û –‹ª¢€‹“ ùŠø ö‹þ áø‹®ø‹õ ñøŸ ùî ¢€¢ €‘þš“ –þ‹õû öø‹÷î £ó Š–š ù¢¢ €€‹‹‹ì
.¢þ ¢þ¢• 퀗ªõ 퀢 ø
€¢ "ü÷¢õ ü‹‹÷‘õ€ê‘‹‹÷" žò¯‹‹¬ ¢€“€‘î ù‹÷‹‹þª‹þ‹‹• ù“ €à‹‹÷ ø €€‹‹î‹‹õ ü‹¡þ€‘— ’€‘›— ù‹‹þ‘• €“
ù¬€ä ü‹‹÷€‹‹þ ö¥¢€‹• ùþ€à‹÷ Šö‘‹û£ ©‘ª‹—‹‹è ¥ ý€‹þð‹ª‹þ• ý€“ ¢‹š€þ‹‹õ €‹‹à÷ ù“ ’€‹è
ùþî— ø ë‹êø— "ü÷¢õ ü÷‘‹õ€ê‘÷" ¥ ü‹î€¢ ö‘‹õ‹û €“ ø ‘÷ãõ ö‘‹õû €“ –š‘‹›“ ¥‹‹þ‹÷ –‹š‘‹þ‹š
ù€Ž¢ éþ€ã‹— .–š ù¢ª ù¢þõúê ’€è €¢ öø÷‹î ‘‹‹‹— ñ‹“ì ñ‘‹š ù‘›‹÷• ø ¢¬ Š¢¬ ¥ ù‹î ¢‹‹÷‹÷î
–€‘“ä ü÷¢‹õ ü÷‘õ€ê‘÷" :–‹š ö‹þ÷ ’€è €¢ žò¯‹¬ öþ ý€“ ù¢ª ù—ꀋþ£‹• ø ü‹ê€‘ãõó
–õø‘ì‹‹õ ñ‹‹î‹‹ª €¢ òøõ‹ãõ ùî –š ü‹‹÷¢õ ö‹þõ€ê ‘þ ö‹þ‹÷ø‹‹ì ¥ –‹ä‘‹‹¯ ¥ ñø¢‹‹ä ¥ –š
ö ö¢ø“ ù‹÷ò¢‘ä €þ‹è ù‹‹‹“ ö‘û£ ù›ø— ’ó› ü‹÷‹î‹‹‹ª öø‹÷‘‹‹ì ¥ é¢û .¢“‘þ ü‹õ ¥ø€“ üê÷‹‹õ
ø 鐀ª ‘‹“ –‹š ôø‹— ‘õøõ‹ä ü÷¢‹õ ü÷‘‹õ€ê‘÷ .–š ö žò¬ ‘þ ô‹þõ€‹— ù‹“ ¢þõ ø öø‹÷‘ì
(Encarta) "öø÷‘ì ¥ éó¡— ùõþ€› ‘þ ø –¥‘›õ ñø“ì ý€“ üð¢‘õ
ø ‘úŸ€¯ ’þø¬‹— ¥› ý¥‹‹þ "öø÷‘ì ö¢€‹î ⋮ø" ¥ –¢‘‹ä ù‹“ ‘õ ö‘‹—šø¢ ¥ ý€‘þš‹“ ¥ø÷‹û
ø ö‘“úð÷ ý€øª ô‘ ø €‹þš‘ê‹— ö‘‹—šø¢ ö‹þ .¢‹÷‹‹÷‹î üõ ¯‘“÷—š ôû € §ó›õ €¢ žþøó
öø÷‘ì ôû € ù¢ª ñ‹þ‹ª— ù¢øõ€ê ù“ ý€ø‹ª ø âõ›‹‹õ öò‹ê –‘‹“ø‹¬‹õ ü—‹Ÿ ø ý€“û€ €õø
ö‘õ‹‹û ¢‹þŽ‘— ‘‹þ ýø€øª ¢‘Ÿ— üó‘‹ä ý€ø‹ª –‘“ø¬õ 닋“‘š ýø€øª ¢‘Ÿ— €¢ .¢‹÷€‘‹‹õª‹þõ
.–ª¢ €—õî ’—€õ ù“ ü—þõû ‘ú÷ ¥ ‘þ ø ¢ø‹“ ’¥Ÿ ý¥î€‹õ ù—þõî üš‘þš –‘þû –‘õþõ¬—
‘úû‘‹‹‹ð¢‹þ¢ öþ €¢ .–óõ ý€ §‘‹š €‹“ ù÷ Š¢€‹‹îþ‹õ ü𢋋÷¥ ý€‹“û€ ö‘‹‹õ€ê §‘‹š €‹‹“ €øªî
.–š ö –‹‹ª• €ø¥ ø ùŸó‹š ùî Š–‹‹š ö –‹ª• ü‹—õø –€¢ì ù‹î ü‹õŸ ü÷ãþ "öø‹÷‘ì"
.–š ö€¢õ‘ªþ• ø ý¢¢“—š üþ‘÷ãõ öø÷‘ì ¥ üþ‘÷ãõ öþ÷
ö¢÷ø€‹úª ö‘þõ ùî üä‘õ—› ¢¢€€ì ¥› –šþ÷ ý¥þ‹ ö ¥ íþ—€îøõ¢ 퀢 €“ ‘‹÷“ öø÷‘ì
Šíþ—€îøõ¢ ù‘‹ð‹÷ ùþø¥ ¥ Šöø÷‘ì €‘‹“‹—‹‹‹‹ä ø –þ¢÷‹‹š .¢ø‹‹‹ªþ‹õ ù‹‹—‹š“ ö‘‹÷ ö‘‹ð¢‹÷‹þ‘‹õ‹‹÷ ø
¢þ‘ìä ‘“ ö ý¥‘šõû ¥ üª‘÷ ù÷ Šü÷þ¢ ô‘ ‘“ ö 둓¯÷ ¥ üª‘÷ ù÷
.–š ö ¥ €ð‹‹þ¢ €“‹‹û€ €û ‘þ ùþì‹ê ü‹óø ‘þ ù‘‹‹ª¢‘‹• –‹þ‘‹õŸ ¥ ü‹ª‘‹‹÷ ù÷ ø «‘¡ üê‹šóê
–þ€™î ù¢þ¥ð€“ ö‘ð¢‹÷þ‘õ÷ ý€ ù‹‹“ ö ’‹þø¬‹— ‘÷‘õû öø÷‘ì €‘“—ä ø –þ¢÷š ‘ª‹÷õ ù÷‘ðþ
.–š ôø¢÷€ê€ €¢ ö‘÷ ¢ø¡ ôþì—šõ ý€ ù“ ‘þ ø §ó›õ €¢ ö¢÷ø€úª
–Ÿ€¬ ù‹“ ¥‹þ÷ ö€þ üõò‹š ý€øúõ› üš‘‹š öø÷‘ì €¢ ü—Ÿ ô‹úõ €‘þš“ €‘þ‹š“ ñ¬ öþ
€¢ .–š ü‹õòš ý€ø‹ª §ó›‹õ ‘‹÷‘‹õû €øªî €¢ ý€£ð öø÷‘‹ì ¢‘ú÷ ù‹÷‘ðþ ùî ù¢‹ª ù—ê€þ£•
ùäøõ›õ €þ¥ ¥ íþ œ‹þû ù‹‹‹÷ ø ¢€¢ ý€£‹ð öø‹÷‘‹ì ëŸ ý€‹“û€ ô‘‹‹ìõ ù‹÷ öø÷‘‹ì 닋“¯ ö€þ
.ö ï÷€‘ð÷€ ý‘û
öþ ù“ ¢÷€¢÷ ý€£‹ð öø÷‘ì ëŸ ü“‘¡—÷ €þè ý‘û¢‘ú÷ ¥ íþ œ‹þû ùî öþ ùî ô‹þ‹÷¢þõ ùõ‹û
ö—‹š“ ý€‹“ ‘‹ú—÷õ .¢‹‹÷€¢ ôû €‘þ‹š‹“ ø ¢÷€¢ –€¢ì €‹þ¡ .¢÷€¢÷ –€¢ì ‘ú÷ ùî –šþ÷ ‘÷ã‹õ
.öø÷‘ì â®ø ý€“ ù÷ ø §ó›õ ö¢€î šóê ý€“ Šý€£ð öø÷‘ì €¢ §ó›õ ù€

ü÷¢õ ü÷‘õ€ê‘÷ ý‘› ù“ §ó›õ ø ô¢€õ ñõä –¢Ÿø
 Šö€þ €¢ ý€ò‘‹š ô¢€õ ø –‹þ€øúõ› €¬‘÷ä –þø‹‹‹ì— ý€“ ü÷ãþ Š–‘‹‹‹Ÿò‹‹¬ ¢€“ªþ• ý€‹‹“
áø®ø‹‹‹‹õ .¢€¢‹÷ ¢€‹‹‹“€‘î (’€‹‹è €¢ ö ý ù¢‹‹‹ª ù‹‹‹—‹¡‘‹÷‹ª ý‘÷‹ã‹õ ù‹“) "ü‹‹‹÷¢õ ü‹‹‹‹÷‘õ€‹‹ê‘‹÷"
ø üªø¢‹‹õ‹û Šù¢‹ª ù‹‹®€ä öø÷‹î ‘‹‹— ö ö‘‹‹ã‹‹‹ê¢õ ýø‹‹š ¥ ù‹‹î €ø¯÷ Š"ü÷¢õ ü‹÷‘‹õ€‹ê‘‹‹‹÷"
ü÷‘õ€ê‘÷ ùî ü‹÷‘š‹î ôø‹õ‹ä €îê €¢ .–š‹þ÷ ý€‘‹› ý‘û¢‹÷ø€ €¢ §‹‹ó›õ ø ô¢€õ ñõä –¢Ÿø
€¢ ¥þ‹÷ §ó‹›‹‹õ ùþó‹ä ô¢€õ ù¥€‘“‹õ ¢‹÷÷î üõ ž€‹¯ Šöø‹‹÷‘ì ¥ üþ•€š ý‘‹÷‹ãõ ù“ Š€ ü‹÷¢õ
öþ .¢ªî ü‹õ‹‹÷ ¥€‹õ §ó‹›õ €“ ö‘÷€õ‹îŸ ‘“ ù¥€‘“õ ø ‘“ ù¥€‘“‹õ öþ“ €‹îê öþ .–š €ø‹—‹š¢
ž‘÷› ô‘õ— ‘“ ù¥€‘“õ ‘õ Š¢÷÷î ü‹õ‹÷ €øŸõ € –‹÷øª¡ ùî –‹š üþ‘û–š‘þš ’ø‹ó¯õ €‘ãª
–õøîŸ €¢ ö‘þ€ð—š€ ø ö‘“ó¯žò¬ ù¥€‘“õ ø ý€øŸõ ö‘ªþ€“ –õøîŸ ý‘û
.–š üä€ê ý€õ ö‘ªþ€“
¥ ü‹þ‹•€‹‹š ôøú‹êõ ù‹“ ‘‹õø¥‹ó "–‹õø‘ì‹õ" ø "ü𢋋‹÷€¢¥‘‹“" Š"ù¥€‘‹“‹õ" ô‹þû‘ê‹õ öõ ö‹û£ €¢
öþ ø ¢‹‹÷î ü𢑋‹‹—š‹‹þ "ò‘‹“" ¥ –‘‹õ‹‹î‹Ÿ‹‹‹— ñ“‘‹‹ì‹‹õ €¢ ¢þ‘‹‹“ ü‹õ §‹ó›õ .–‹‹š‹þ‹‹‹÷ "öø‹÷‘‹‹ì
íþ ù‹þ‘‹‹• €“ ‹¯ìê ü𢑗š‹þ öþ ‘õ .–š €®Ÿ—š‹õ ýù¢ø— €øª €• –‹þ‘õŸ €“ ü‹‹ð¢‘‹—šþ
퀢 .¢øª ù—‹¡‘‹÷ª "öø÷‘ì" ¥ ü‹‹‹þ•€‹š ¢÷ø— üõ öø÷‘ì ¥ ü‹‹—‹šþª‘ê ‘þ €ð –þòø 퀢
–õ€Ÿ ¥ ᑋ‹‹ê¢ ö‹‹þä € "ò‘‹‹“ ¥ €õø" ñ“‘ìõ €¢ §ó‹›õ ü𢑗š‹‹‹þ öø‹÷‘ì ¥ íþ—€‹‹îøõ¢
.¢š‘÷ª üõ ü÷ø÷‘ì ø 럀“ ¢¬ €¢ ¢¬ ø öø÷‘ì
€¢ ô¢€õ ý€ ¥ ¢€‹õ‹— €‘‹ú‹‹õ ù‹î ¢÷ù¢‹þš€ –‹š€¢ ù‹›‹þ—‹÷ ö‹‹‹þ ù“ ö‘“‹‹ó¯žò¬ ¥ ý€‘‹þ‹š‹“
šó‹ê §‹ó‹›‹‹õ –‹ªõ ö‹þ öø¢“ ø –š €‹šþ‹õ ô¢€‹õ ø §ó›õ ñõ‹ä –¢‹Ÿø €‹“ ù‹þî— ‘“ ò‘‹“
.¢÷‘õ ¢ûø¡
Šü÷ø‹÷‘‹‹‹ì ‘‹õ‘õ‹— ¢þ‘“ ‘ú‹÷‹— ù÷ ñõ‹ä –¢Ÿø öþ ¥ø€‹“ ñ‘‹î‹ª ù‹î ôù¢€‹î ¢‹‹þ‹î‘— ù€øõ‹û ö‹õ
Ž€ã— ø ö‘‹þ€‹‹ð –‹‹÷øª‹¡ ý€¢€“ ù€ú‹‹‹“ ¢€øõ ¢‹þ‘“‹‹÷ ùîó“ Š¢‹‹ª‘‹‹‹‹“ ¥‹‹þ‹‹õ žó¬ ø Šü‹‹‹÷¢‹‹‹‹õ
ôþ€¢ ø€ ©þ• ùî ü‹‹þ‘‹û¢‹÷ø€ €¢ –õ‘‹ì—š ñ ýø€ öþ ¥ .¢€‹þ𠀐€‹‹ì ö‘÷ ù÷€‹ð“ø‹î€‹š
üõ¢€õ –‹ª‹‹õ ø –þ‘õ‹Ÿ ¥ø€‹“ ’š‘÷õ ñ‘î‹‹ª ýø›‹—š› €¢ .¢€¢ ù¢÷‹÷î öþ‹þ‹‹ã— ü—þõ‹û
ùû¢ ñþø €¢ ùŠþø ù‹“ ¢‹‹÷û €¢ ‘‹û€ð‘‹þ—‘š ’€‘‹‹›‹— €‹—ªþ‹“ öõ ù‹‹÷‘‹‹“ó‹‹‹¯ žò‹‹¬ ©‹‹“÷› ¥
¥øõ §€¢ € ‚ˆ… ö‘—‹š“‘‹— €¢ ù‹¯ø€ªõ ©“÷› €¢‹‹‹‹ì÷€‹‹ð €‘‹þ‹‹‹š“ ù‹“€‹‹›‹‹— ¥‹‹þ‹÷ ø ‰ƒ€
.ô÷þ“üõ
âþšø €‘‹ª‹ì ‘‹‹“ í‹þ¢¥‹÷ ‹‹¯‘“—€ ý€€‹ì€‹“ €¢ ö€‹þ ö‘“󋯞ò¬ ù¢€—‹šð –‹þ‹ìêøõ ù“ €à‹÷
‘“ Šü‹ó‹óõó öþ“ –þ‘õŸ ’‹ó› €¢ ö‘‹‹“ó¯žò¬ €þðªõ‹ €‘þ‹‹š‹“ –‹þì‹êøõ ù“ ù›ø— ‘“ Šô¢€‹õ
€¢ €‘ üš‘‹þ‹‹‹š –‹‹‹‹þ‘õŸ ö—‹ª¢÷ ø ùãõ‘› €¢ ö‘‹þ€‹ð€¢—ì €þ‹‹ðõ‹ª‹ ýø¥÷ ù‹“ ù‹›ø—
(ôþ¢þ¢ ôû ö‘þ÷‘õìó ý‘ì ùþ®ì €¢ ù÷‘÷) ùî ô—š‹þ üõ ü“‘þ¥€ ö‹þ €‹“ ö‹õ üóóõó öþ‹“
ö‘÷ –‹š €¢‘‹‹ì ¥þ‹÷ ü‹ð¢‘—šþ ù“ ¢þ¢ú— ü—Ÿ ù‹î ¢÷ù¢õ €‘‹—‹ê€ð üã®ø €¢ ö‘‹‹þ€‹ð€¢—ì
.¢€¢ø ü÷þª÷ ’ìä ù“ €
Š… öþõû €¢ ‘ú÷‹— Šý€ò‘š ô¢€‹õ ý€“ ù¥€‘“õ ñ‘‹š ¢‹¬ íþ ù“ íþ¢¥‹÷ ôè€þóä Šö‘þ÷€þ ‘õ
–ªø÷€š €¢ ¢‹÷ø— üõ ‘›î ‘— ø ¢€¢ ü—þõû ù ý€ 닟 ¢‘þ ôþ€¢ ù‹î –š €þ¡ ù󑋹 †
€¢ ö¢€î ’‘‹¡‹—÷ ø ö¢¢ ý€ ¢÷þøð üõ ùî ¢÷—‹š‹û ü÷‘š‹‹î .¢÷î €þ‹™‘— ö‘õüð¢‹÷¥ ¯þ€ª ø
öþ ñø ¢‹‹÷þøðþ‹õ ùî ¢÷—‹š‹û ü÷‘š‹‹î .–š ô‘›€ê ü“ ø ˜“ä ý€‘î ö€þ üõòš ý€øúõ‹›
–‘“‘¡—÷ öø‹ ¢÷‹‹þøð üõ ùî ¢÷—‹šû ü‹÷‘šî .ôþ÷î €¥ð€“ –‘“‘¡—‹÷ ¢ã“ ôþ€¢€“ € ôþŠ€
€øª‹î ø ô¢€‹õ –‹ªø‹‹÷€š €¢ ý€‹þ™‘— ôû ü“‘‹¡—÷ ý‘ú‹÷‘‹ð€ ø –‘‹“‘‹‹‹¡—‹÷ §• –‹‹šþ‹÷ ¢¥
ùš‹‹‹‹þ‘ìõ ø ’‹ó¯ žò‹¬ ©‹‹“‹‹÷‹‹‹‹› ©‹‹ì‹÷ ø ‡† ¢¢€¡ ‚ €¢ ô¢€‹õ ýø• ¢ø‹¡ –‹î€‹Ÿ .¢÷€¢÷
öþ €¢ ô¢€õ .–‹š ù¢€‹î –“‘‹™ € ‘úꀟ öþ éò¡ ‡€ ‘“ †€ ùû¢ ù÷‘þ‘• €¢ ö€þ –‹þã®ø
–š‘þš ø ’þ Šù¢¢ ù¥‘› ‘ú÷ ù“ üš‘š öø÷‘ì ù‹î ‘›÷ ‘— ù‹—“ó Š¢‹÷ù¢ª ëêøõ –
öþ €¢ ô¢€õ ý€ .¢‹‹÷û¢ €€‹ì ¢ø¡ ý€ €þ™‘— –Ÿ— Šöþ‹ã‹õ ¢Ÿ ‘‹— Š€ –õøîŸ ¥ üõþ÷ ý‘û
üõþ‹‹÷ .¢€ø €¢ ¢ø¡ ý€ €‘‹úõ ù‹“ ö‹þãõ ¢Ÿ ‘‹— € –õøîŸ ¥ ü‹õ‹þ‹÷ ù¢€ ù¢‹ª ë‹êø‹‹õ –¢‹õ
.¢÷îüõ ¢€õ— ¥ø÷û €ðþ¢
ø –þòø ¢÷ù‹—‹‹êð ô¢‹õ ù‹‹‹î Šùø‹‹‹¡þ¢¥ ö€‹à‹‹‹÷ ’‹Ÿ‘‹‹¬ €‹îê öþ ô¢€‹õ ýø‹‹• ¢ø‹‹¡ –‹‹î€‹Ÿ
öø÷‹‹î .ù¢÷‘‹ª‹‹î üð¢÷¥ ù‹‹‹‹¬€‹ä ù“ €î‹ê ù‹¯‹‹þ‹Ÿ ¥ € Š¢‹÷€‘𥑚‘‹÷ ö€‹‹þ €¢ –‹‹‹‹þ€ø‹ú‹‹õ‹‹›
¥ ü—Ÿ ‘‹þ "–õø €¢ üð÷‘ðø¢" ¢ø›ø ¥ ¥þ‹÷ ô‘‹à‹÷ öø€¢ €¢ ö¥¢€‹• ù‹þ€à‹÷ öþ€—€“‹—ã‹‹õ
Œ–š ù¢‹õ ‘‹›‹î ¥ üð‹‹÷‘ðø¢ ö‹þ ü—‹š€“ .¢‹÷‹÷î üõ –“‹‹Ÿ¬ €øª‹î €¢ "ù÷‘‹ðø¢ –þ‹‹õŸ"
¥ø€“ ù‹î ¢÷÷òø‹“‹ì ù“ ¢ø¡ ù‹“ ¢÷—šþ÷ €¢‘‹ì €‹‹ðþ¢ ôû ùŽ‹¯ø— ý€øŽ— ö‘‹‹ã‹ê¢õ öþ€— –¡‹š€š
ù¢ø“ ýù‹‹÷‹‹õ‘‹¡ ø ü‹õ‹‹‹ª‘û€ø‹—š¢ ù‹“ ¢‘þ ø ‘‹‹î‹‹þ€‹õ ø §‹þ‹‹ó‹‹ð÷ €‘‹î –‹õøîŸ €¢ üð‹÷‘‹ðø¢
ù¢ø“ ý€‘‹› ü‹š‘‹þš ¢÷ø€ €¢ ô¢€õ ôþì—š‹‹õ –‹‹ªõ –¢‹þóø‹‹— ¥ ù‹÷‘‹‹‹ðø¢ –þõ‹î‘Ÿ .–‹š
.–š
¢øª ù¢øõþ‹• ¥þ‹÷ ù€ €ð‹þ¢ ùõþ÷ ùî ¢ø‹“ ¢ûø‹¡ öþ ø ù¢ø“ ö‹þ ö‘‹“󋯞ò¬ ‘õ ©ò— ø ¢þõ
–þ‹ã‹“‹‹— ‹‹¯‹‹ìê ù÷ ù€ öþ €¢ ø .¢û¢ ñ‹‹î‹ª € –‹‹õø ô‘õ— ù¢€ –‘‹“‘¡—÷ ø ô¢€‹‹õ ý€ ø
.–š ý¢‹þ‹óî ù‹‹ìóŸ í‹þ ¥‹þ‹‹÷ ô¢€‹‹‹‹õ ø §‹ó‹‹‹›‹õ ñ‹‹‹õ‹ä –¢‹‹Ÿø ù‹î ô¢€õ –‹šø‹‹¡ ¥ §‹ó‹›õ

€¢úð÷ °€ê
ö¢÷ó - ƒˆ€ ù‘õ ¢÷Ꚑ
* * *
ö€þ ï÷‹û€ê ö€¢—šø¢ öõ›÷ ù‹þ€ø‹ê ‚… ù‹“÷ªø¢ ùšó‹‹› €¢ ùþ€ ý€“ ëøê €‘—ªø÷ ö‹—‹õ
ü“‘‹‹¡—÷ €þè ý‘û¢‘ú÷ ü‹‹þ•€š €‘‹úõ ý‘ú‹û€ ö áø®øõ ø ù¢ª ùþú‹— ö‹—‹ð‹÷þªø €‹úª €¢
°€ ö ¥ §• ù‹î üþ‘ûøð—ê‹ð ø ü÷€‹÷¡š ¢‹÷ø€ €‹þ™‘— –‹‹Ÿ‹— €øõ ö—‹‹‹õ .¢ø“ ô¢€õ ý€ ¥
.–š ù¢ª ôþà÷— ¢¢›õ ø ñþõî— Šžò¬ ¢ã“ ¢¢