طغيانِ دانشجويی پديده‌ای جهانی است ولی تجليات آن در كشورهای گوناگون و دانشگاه‌های مختلف، صورتهای متفاوت داشته است، پيدا كردنِ وجه مشترك اجتماعی برای نهضت امكان‌پذير نيست، ليكن بايد اذعان كرد كه آنچه افراد اين نسل را همه‌جا از لحاظِ روانی ممتاز می‌كند شجاعت محض اراده‌ای شگفت‌انگيز برای عمل و اطمينانی به همان ميزان اعجاب‌آور به امكانِ دگرگون‌سازيست.

هاتا آرنت، كتاب خشونت، ص 32

انتشار مذاكراتِ دادگاه نظامی و اهانت و آزار دكتر مصدق از طرفِ دستگاه كودتا هيجانات را افزايش داد و تب‌وتابِ حاكم بر محيط دانشگاهِ تهران را دو صد چندان كرد. روز شنبه 14 آذر ماه 1332 در راديو و روزنامه‌های عصر اعلام شد كه از امروز روابط سياسی بين ايران و انگليس برقرار گرديد.
روز يكشنبه 15 آذر تظاهراتِ متعددی در تمامِ دانشكده‌ها به‌خصوص دانشكده‌های فنی و علوم صورت گرفت. موضوع تظاهرات و شعارهای دانشجويان علاوه بر شعار «مصدق پيروز است» اعتراض به تجديد روابط ايران و انگليس بود.
در روز دوشنبه 16 آذر حدودِ ساعت 10 صبح يك گروه كماندو كه به مسلسل دستی مسلح بودند و لباس و قد و قامت و قيافه‌ی آنان از ساير نظاميان متمايز بود به دانشگاه تهران وارد شدند و يك‌راست به طرفِ دانشكده‌ی فنی رفتند، بعد از كودتای 28 مرداد دانشكده‌ی فنی مركز تظاهرات و تجمع دانشجويان بوده و درواقع دانشجويان دانشكده‌ی فنی رهبری مبارزات دانشگاه را عليه حكومت كودتا به‌دست گرفته بودند. بر اثر اين حمله‌ی غافلگيرانه، احمد قندچی، مهدی شريعت رضوی و مصطفی بزرگ‌نيا سه جوان بی‌گناه از طرفِ مأمورين كودتای 28 مرداد ناجوانمردانه به قتل رسيدند و نزديك به سی نفر از دانشجوان به‌شدت مجروح شدند. مأمورين بعداً در همان روز بيش از سی تن از دانشجويان را از ساير دانشكده‌ها به‌خصوص دانشكده‌ی علوم دستگير كردند. (ص 156 تا 158)

در سر درِ دانشگاه تهران نوشته‌ای آويزان شده بود كه در آن اين شعار جلب توجه می‌كرد: «دانشجويان، با اصلاحات موافقند اما حكومتِ ديكتاتوری برايشان قابل تحمل نيست.»
عده‌ای از چاقوكشانِ سازمانِ ضدامنيت در همين روز (4 بهمن 1341) درحالی‌كه سرتيپ حكيمی (مسئول انتظامات دانشگاه تهران) در پيشاپيش آنها حركت می‌كرد با شعار جاويد شاه به دانشگاه يورش بردند پلاكاردی را كه دانشجويان بالای درب ورودی دانشگاه نصب كرده بودند پايين كشيده آتش زدند. آنگاه به دانشكده‌ها ريخته وسايل علمی آزمايشگاه‌ها را در هم شكستند و دانشجويانی را كه در كلاسها بودند به چوب بستند و به‌شدت مجروح ساختند. بنابر اعلاميه‌ی دانشجويان دانشگاه بر اثر اين حمله تمامِ سرسراهای دانشكده‌ی پزشكی، فنی و علوم «از خون پر شده بود» و اين تراژدی خونين حدودِ ساعت 2 آن روز پايان پذيرفت و آدم‌كشانِ (ساواك) درحالی‌كه عكسی از شاه در پيشاپيش خود حمل می‌كردند دانشگاه را ترك كردند.
كتاب بررسی و تحليلی از نهضت امام خمينی، ص 244 و 245.

به‌دنبال مصوبه‌ی شورای انقلاب مبنی بر برچيدن مراكز فعاليت گروه‌های سياسی در دانشگاه‌ها گروه‌های مختلف دانشجويی از جمله انجمن دانشجويان مسلمان (مجاهدين) و دانشجويان دموكرات و انجمن اسلامی دانشگاه‌ها دفاتر خود را در دانشگاه تهران تخليه نمودند ولی سازمان دانشجويان پيشگام از همان ابتدای كار در اطلاعيه‌ای اعلام داشتند به‌هيچ‌وجه حاضر نيستند سنگر خود را در دانشگاه رها سازند. از عصر روز يكشنبه سی‌ويكم فروردين [فرصت شورای انقلاب تا پايان روز دوشنبه اول ارديبهشت بود] گروه‌هايی از پاسدارانِ انقلاب اسلامی و كميته‌های منطقه‌ی 8 به‌تدريج در خيابانهای 16 آذر و ديگر خيابانهای اطرافِ دانشگاه حضور يافتند. پاسداران كه اكثراً از كميته‌ها بودند تا ساعت 9 صبح روز دوشنبه هر لحظه بر تعدادشان افزوده می‌شد و در طلوع آفتاب دانشگاه تهران را شديداً به محاصره درآوردند. در خلالِ يكشنبه درگيری‌های پراكنده در اطرافِ دانشگاه تهران بين جناحهای مختلف به‌وقوع پيوست كه نتيجه‌ی اين درگيری‌ها جراحات سطحی بود فقط در يك مورد خانمی از ناحيه‌ی گلو شديداً زخمی شده بود كه به‌سرعت وی را به بيمارستان رساندند. با وجودی كه بنی‌صدر (رئيس‌جمهور) در پيام خود از تمامِ مردم و گروه‌ها خواسته بود كه از تجمع در اطرافِ دانشگاه خودداری كنند و خاطرنشان ساخته بود كه حمله به دانشگاه و دفاتر گروه‌ها به‌معنای تضيف دولتِ انقلاب و عملی ضدانقلابی است. كسی به حرف او گوش نداد.
دانشجويان پيشگام خود را آماده‌ی درگيری می‌كردند و هر لحظه بر تعدادشان افزوده می‌شد. درگيری اين گروه و مخالفين آنها ساعت 30/6 صبح آغاز گرديد كه تعدادی زخمی از طرفين بر جای گذاشت، در اين لحظه پاسداران شروع به تيراندازی هوايی نمودند و دانشجويانِ پيشگام نيز كه تا اين لحظه تا حدودی بدونِ حربه بودند خود را با چماق و سنگ مسلح نمودند و به مقابله پرداختند. اين درگيری‌ها به‌صورتِ موضعی تا ساعت يك‌ونيم بعد از ظهر ادامه يافت و حاصل اين زدوخوردِ 7 ساعته يك صد زخمی بود. در ساعت 30/1 بعدازظهر (دوشنبه) درگيری‌ها به اوج خود رسيد و در چند مرحله استفاده از سلاح گرم نيز مشاهده شد. بيشتر زدوخوردها به‌اين‌نحو بود كه دانشجويان پيشگام در داخلِ دانشگاه سنگر گرفته بودند و با پرتابِ سنگ به نزاع ادامه می‌دادند، گروه مخالف نيز اغلب به‌همين ترتيب عمل می‌كرد، افراد سپاه پاسداران با تيراندازی هوايی قصدِ آرام كردن محيط و خاتمه بخشيدن به نزاع را داشتند كه عملاً موفق نبودند. تعداد زخمی‌ها به سيصد نفر رسيده بود و دو نفر كشته بر جای ماند. تا ساعت 5 بعد از ظهر هنوز زدوخوردها ادامه داشت، النهايه از تب‌وتاب افتاده بود ساعتِ 6 بعد از ظهر به شدت نزاعها افزوده شد و صدای تيراندازی نيز از ميان منازعه‌كنندگان به‌گوش می‌رسيد. اين درگيری تا ساعت 8 بعد از ظهر ادامه داشت. دانشجويان پيشگام برای اجتناب از درگيری بيشتر اعلام كردند محل ساختمان پيشگام را ترك نموده و آن را به شورای دانشجويان و دانشگاهيان دانشگاه تهران واگذار می‌نمايند و از همه‌ی مردم مبارز تهران دعوت می‌كنند تا تصميم نهايی شورای دانشگاه از تجمع در محل ساختمان پيشگام خودداری نمايند. با وجود اين اطلاعيه‌ی پيشگام كه رهبری مخالفين را بر عهده داشت صبحِ روز سه‌شنبه نيز باز بسياری از گروه‌های مخالف هنوز در دانشگاه تجمع نمودند. ساعتِ 8 صبح (سه‌شنبه) ملاحظه می‌كنيم كه تيراندازی هوايی هنوز در سطح دانشگاه و اطراف آن به‌گوش می‌رسد ولی طبق آخرين گزارش كه بعد از ساعت 8 منتشر می‌گردد دانشگاه تهران كلاً در اختيار نيروهای جمهوری اسلامی درآمده است.
در خيابانهای انقلاب و قدس در صبحگاه چند تير شليك می‌شود و تعداد كشته‌شدگان دانشگاه به 5 نفر و تعداد زخميها به 700 نفر رسيده است. برخی گزارشات تعداد كشته‌شدگان را تا 14 نفر نيز ذكر كرده است.
كتاب غائله‌ی چهاردهم خرداد
ازانتشارات وزارت دادگستری جمهوری اسلامی، صص 290 تا 292

به‌دنبال توقيف روزنامه‌ی سلام، دانشجويان به راهپيمايی آرام و اعتراض‌آميزی دست زده ضمن آن خواستار رفع توقيف از روزنامه‌ی سلام و پيگيری افشاگری‌های مربوط به قتلهای زنجيره‌ای از سوی مطبوعاتِ مستقل شدند.
اعتراض دانشجويان هم‌زمان با برگزاری دعای كميل در مسجد كوی دانشگاه آغاز شد. اما حدودِ نيمه‌شب با تهاجم خشن افرادی كه به‌گفته‌ی شاهدانِ عينی بالغ بر چهل الی پنجاه نفر بودند روبرو شد و در اين درگيری، دانشجويان هدفِ حملات، پرتابِ سنگ، چوب و ضرباتِ مشت و لگد قرار گرفتند. شايان ذكر است در اين درگيری‌ها تعدادی از دانشجويان دستگير و به نقطه‌ی نامعلومی انتقال داده شدند، همچنين تعداد زيادی از دانشجويان مصدوم و مجروح گرديدند كه به بيمارستانها منتقل شدند و سپس از آنجا به بيمارستان نيروی انتظامی انتقال يافتند.
انحصارطلبانِ كوردل در پی اقدامی نسجنيده به خوابگاه دانشجويان حمله كرده و آنها را مورد ضرب‌وشتم قرار دادند فقط به‌دليل اينكه آگاه و پرسشگر بودند. دانشجويانی كه سوگند خورده بودند از كنار بی‌عدالتی‌های اجتماعی به‌آسانی عبور نكنند در زير مشت و لگد «لباس‌شخصی‌ها» افتادند، تا پای جان كتك خوردند، ناسزا شنيدند، به‌عنوانِ قربانی از طبقات سوم و چهارم خوابگاه به پايين پرتاب شدند، در دالانهای مرگ مجروح شدند، به بند اسارت درآمدند، هتك حرمت شدند و شهيد شدند.
بررسی سير حوادث اسفباری كه بعد از تهاجم به كوی دانشگاه به‌وقوع پيوست می‌تواند تا حدودی مطلب را روشن‌تر سازد. همانطور كه همگان اطلاع دارند، هجوم نيروهای انتظامی و گروهِ فشار به كوی دانشگاه تهران نه‌تنها نتوانست اعتراضِ دانشجويان را سركوب كند بلكه اين اعتراضات در روزهای بعد رنگ و بوی ديگری به خود گرفته و تبديل به اعتراضِ تمامی اقشار گرديد. حادثه‌ی كوی دانشگاه اكنون پس از گذشتِ بيش از سه سال هنوز زنده است. جوانان و دانشجويان هر ساله با برپايی ياد آن واقعه‌ی جانگداز، به‌گونه‌ای با زخم‌خوردگان و مصدومات آن حادثه ابراز هم‌دردی می‌نمايند. اكنون عادلانه قضاوت كنيد آيا امنيت ملی ما به‌خاطر اعتراضِ دانشجويانِ به توقيف يك روزنامه متزلزل شد يا به‌دليل سركوب حق قانونی پرسشگری و اعتراض دانشجويان؟!
كتاب 18 تير گفته‌ها و ناگفته‌ها گردآورنده محسن حسنی‌فرد، صص 11 تا 25

بی‌سيم ما توسطِ لباس‌شخصی‌ها شنود می‌شد،‌ای كاش لباس‌شخصی‌ها هم محاكمه می‌شدند تا ببينيم اين آدمها به كجا وصل هستند.
گفته‌های فرهاد نظری در دادگاه

سياست وزارت اطلاعات حذف تدريجی گروه‌هايی است كه خارج از نظام و حكومت عمل می‌كنند.

طبق تصاوير موجود در اين دو حلقه فيلم عده‌ای با لباس شخصی در وانتهای توری‌دار به محل حادثه می‌آيند و با سيخهای مخصوص افراد را مجروح می‌كنند، همچنين عده‌ای با داس و چوب، حيدرحيدركنان به دانشجويان حمله‌ور می‌شوند.
آرشيو مطبوعات

دستور فرمائيد اندكی بر وسعتِ زندانهای اين كشور بيافزايند تا ما و دوستانمان جای بيشتری در زندان برای زندگی داشته باشيم و اگر نمی‌توانيد بر وسعتِ زندانها بيافزائيد دانشگاهها را زندان كنيد كه امروز به تشخيص اربابان قدرت اين كشور بيش از دانشگاه به زندان محتاج است، بلكه در آن سوی ديوار‌های زندان بتوانيم با پاسداشت خاطره‌ی 18 تير‌ماه 78 مرحمی بر زخمهای التيام‌نا‌پذيرِمان بگذاريم.

قسمتی از نامه‌ی سر‌گشاده‌ی شورای تهران دفتر تحكيم وحدت به خاتمي

اگر قرار باشد كه دانشگاهها و مراكز آموزشِ عالی به پايگاهی برای پی‌گيری اهدافِ دشمنان تبديل شود با كدام منطق می‌توان در ضرورت پالايش و خانه‌تكانی اين كانون‌های حساس و سر‌نوشت‌ساز ترديد كرد؟ آيا ضرورتِ نهضتی شبيه انقلاب فرهنگی در سالهای نخستين بعد از پيروزی انقلاب احساس نمی‌شود؟ در آن هنگام نيز گروهك ضد‌انقلاب ـ كه امروز چهره و تابلوی ديگری دارند ـ مراكز دانشگاهی را تسخير كرده و ساز دشمنان را كوك می‌كردند و انقلاب فرهنگی كه با همت مسئولان دلسوز و قاطبه‌ی دانشجويان مسلمان و انقلابی صورت گرفت بساط آنها را برچيد.
حسين شريعتمداری، كيهان 30/8/81