iran emrooz (ايران امروز)

بهزاد فرهمند
behzadfarahmand@yahoo.com
تهران – چهار‌شنبه ۱ مرداد ۱۳۸۲

پس از انتشار گزارش هيأت تحقيق رئيس جمهور ايران در مورد مرگ خانم زهرا كاظمی، تحليل‌ها و اظهار نظر‌های زيادی در باره آن انتشار يافت. در اين اظهار نظرها عموماً به قضاوت كلی در باره اين گزارش و روند پی‌گيری ماجرا اكتفا شده و كمتر به تحليل جزئيات گزارش پرداخته شده است. نگارنده عقيده دارد اين گزارش به‌رغم تمام كاستی‌ها حاوی نكات پر اهميتی است كه تاكنون مغفول مانده.
آنچه مسلم است، گزارش هيأت، مقصر يا مقصران مرگ يا قتل خانم كاظمی را معرفی نكرده و شناسايی و معرفی آنان را به دستگاه قضايی سپرده است. اما در متن گزارش چند نكته آمده است كه چنانچه كنار هم ديده شود ماجرا را تا حدودی روشن می‌كند. حتی می‌توان پنداشت تهيه كنندگان گزارش با زيركی، اين نكات را در جای جای گزارش گنجانده‌اند.
اين سه عبارت را كه از متن گزارش نقل می‌شود بخوانيد:
1-«ساعت ‌٢٢:25 مورخ ‌٢/٤/٨٢ (شب اول بازداشت) لغايت ‌٢:30 بامداد روز ‌٣/٤/٨٢ [از خانم كاظمي] توسط معاون دادستان بازجويی به عمل می‌آيد كه در بخشی از بازجويی، دادستان تهران نيز حضور داشته است.»
2-«هنگامی كه در اختيار ناجا بوده است، جز اظهار ناراحتی به خاطر برخوردهای تنبيهی ماموران مراقب او در شب اول اقامت در بازداشتگاه، ناراحتی ديگری گزارش نشده است.»
3- (روز چهارم خرداد و هنگامی كه دوباره از مقر پليس 110 به زندان اوين اعزام می‌شود) «مشاراليها هنگامی كه در اوين صدای بازجو را كه به استقبال او آمده بود می‌شنود(احتمالاً چشم بند داشته)، شروع به فرياد زدن و فحاشی عليه او می‌كند.»
اين مرحله ايست كه در گزارش بلافاصله پس از آن نوشته شده: «مرحله‌ سوم (‌4ساعت در اختيار دادسرا): ساعت ‌١٧:20 مورخ ‌٤/٤/٨٢ متهم در اختيار دادسرا قرار می‌گيرد. نماينده‌ وزارت اطلاعات وی را تحويل گرفته و به بند ‌٢٤٠ منتقل می‌كند و او تا ساعت ‌٢١:30 در آنجا می‌ماند. برای اطلاع از اين مدت زمان، بايد گزارش ”وقعه“ مورد بررسی قرار گيرد.»
اولاً بايد توجه داشت كه برخوردهای تنبيهی شب اول، ناظر به همان شبی است كه خانم كاظمی تا ساعت 2:30 نيمه شب توسط معاون دادستان و با حضور مقطعی شخص دادستان تهران، سعيد مرتضوی، بازجويی می‌شده است.
ثانياً هنگامی كه خانم كاظمی از مقر پليس به دادستانی در زندان اوين تحويل می‌شده نسبت به صدای بازجو واكنش نشان داده است: احتمالاً بازجوی مورد اشاره يكی از ماموران تنبيه كننده شب اول بازجويی خانم كاظمی توسط مرتضوی و معاونش بوده است.
ثالثاً در بخشی از گزارش كه به سير وقايع دوران بازداشت می‌پردازد، مرحله سوم كه با عنوان «‌٤ ساعت در اختيار دادسرا» مشخص شده، تنها قسمتی است كه فاقد جزئيات است و مطلع شدن از آن به بررسی گزارش «وقعه» منوط شده است. اين گزارش را دادستانی در اختيار هيأت تحقيق قرار نداده است: « مقرر شد هر يك از دستگاه‌هايی كه در مقطعی از دوران بازداشت خانم كاظمی، مسووليت نگهداری وی را بر عهده داشته‌اند، گزارش مستقلی را از نحوه بازجويی و نگهداری مشاراليها تهيه و تا روز چهارشنبه ‌٢٥/٤/٨٢ به كميته ارائه نمايند... اما گزارش مكتوب دادستانی آماده تحويل نبود، به اين جهت مقرر شد گزارش مذكور توسط وزير دادگستری فورا تهيه و ارسال شود.» كه بعداً هيچ نشانه‌ای از ارائه اين گزارش ديده نمی‌شود.
رابعاً در نتيجه گيری بخش «ه» گزارش، كه به علت و زمان فوت خانم كاظمی می‌پردازد، دو فرض در مورد زمان فوت مطرح شده است:
«الف: زمان ضرب‌ديدگی جمجمه پنجم تيرماه و حداكثر ‌٢٤ ساعت قبل از آن بوده است.(يعنی از ابتدای روز چهارم تيرماه تا انتهای روز پنجم)
ب: زمان ضرب‌ديدگی جمجمه، پنجم تيرماه و حداكثر ‌١٢ ساعت قبل از آن بوده است. (يعنی از ظهر روز چهارم تا انتهای روز پنجم تيرماه)»
در هر دو فرض «4 ساعت در اختيار دادسرا» مشمول زمانی است كه ضربه منتهی به ضرب ديدگی جمجمه در آن وارد شده است.
گزارش هيأت در مورد اين چهار ساعت كاملاً گنگ است، دادستان تهران و معاون او تنها شخصيت‌های حقوقی يا حقيقی هستند كه در گزارش مشخصاً به آن‌ها اشاره شده است و (مهمتر از همه) روزنامه كيهان و شخص حسين شريعتمداری (در مصاحبه روز سه‌شنبه‌اش با ايسنا) اصرار دارند به‌رغم صراحت نص گزارش، ادعا كنند كه طبق گزارش هيأت تحقيق، ضربه منجر به فوت خانم كاظمی هنگامی زده شده است كه ايشان در اختيار دادستانی نبوده است!