| [بازگشت به صفحه اول] |
ايران امروز
|
|
تغيير چگونه رخ خواهد داد؟
بررسی يك احتمال در باره شيوه تغيير رژيم در
ايران
بهزاد فرهمند-
تهران
behzadfarahmand@yahoo.com دوشنبه ٢٧ مرداد ۱۳۸۲ مدتهاست كه اكثر كارشناسان از سرنگونی يا تغيير اساسی و قريب الوقوع جمهوری اسلامی سخن میگويند. گفته میشود صدای شكستن استخوانهای اين حكومت به وضوح شنيده میشود و هيچ نظام سياسیای، با اين ميزان از عدم مشروعيت داخلی، ناكارايی و فشار خارجی امكان ادامه حيات ندارد. مقامات ايالات متحده آمريكا ايران را يكی از اعضای محور شرارت خوانده و بارها به تصريح و تلويح از لزوم تغيير رژيم در اين كشور سخن گفتهاند. در فضای پس از يازده سپتامبر اين گونه سخن گفتن مقامات عاليرتبه آمريكايی معنای روشنی دارد. واكنشهای مسئولان جمهوری اسلامی نيز در اين مدت نشان
میدهد تهديدها را كاملاً جدی تلقی كردهاند.
با اين اوصاف تغيير رژيم ايران در ماهها يا سالهای نزديك، قطعی به نظر میرسد. اما در باره اينكه اين تغيير چگونه ممكن است اتفاق افتد نظر واحدی وجود ندارد. پارهای صاحبنظران وقوع ناآرامی يا نافرمانی مدنی در داخل كشور را به عنوان اهرمی كه گردونه تغيير بزرگ را به چرخش در خواهد آورد معرفی میكنند و گروه ديگر، فشارهای خارجی و حتی حمله نظامی را باعث سرنگونی جمهوری اسلامی میدانند. اكثر كارشناسان البته، عقيده دارند كه تركيبی از فشار داخلی و خارجی تحولات آينده ايران را رقم خواهد زد؛ چنانچه نگارنده نيز با نظر اخير موافق است. شورای نگهبان اخيراً با رد مجدد لايحه اصلاح قانون انتخابات و اصرار بر ادامه برنامههايی كه با تأسيس دفاتر نظارتی در شهرهای مختلف كشور دنبال میكند، نشان داده است كه نمیخواهد در برابر خواست رئيس جمهور كه در لوايح دوگانه تبلور يافته، انعطاف نشان دهد. غلامحسين الهام، سخنگوی قوه قضائيه نيز، رسيدن به توافق بر سر افزايش اختيارات رئيس جمهور را كه در لايحه دوم مطرح شده، غيرممكن دانسته است. در اين حال اصلاحطلبان تأكيد كردهاند كه با ارسال اين لوايح به مجمع تشخيص مصلحت نظام مخالفند. اين همان وضعيت بنبستی است كه رسيدن به آن پيشبينی میشد. به نظر میرسد چه اصلاح طلبان در مجلس بتوانند برنامه همهپرسی در مورد لوايح را پيش ببرند (كه بعيد مينمايد) و چه مقدمات انتخابات مجلس به شكلی تدارك شود كه مورد نظر شورای نگهبان و محافظهكاران است، همه پرسی يا انتخاباتِ پيش رو همان عاملی است كه میتواند دو مؤلفه فشار داخلی و خارجی را همسو و هماهنگ كند. نشانهها و قرائن حاكی است برنامه آمريكايیها هم در مورد ايران به اين انتخابات يا همهپرسی بستگی دارد. مقامات ايالات متحده بارها گفتهاند كه در مورد ايران مانند افغانستان يا عراق عمل نخواهند كرد و به تغيير درونی اين كشور اميد دارند. فشارهای بينالمللی بر سر مسائلی چون برنامه هستهای ايران، حقوق بشر و انفجار آرژانتين به شكل معنیداری در ماههای آينده به اوج خواهد رسيد: نشست شورای حكام آژانس بينالمللی انرژی اتمی در مورد ايران ماه آينده برگزار میشود و در آن ممكن است قطعنامهای عليه ايران صادر شود كه موضوع برنامه هستهای اين كشور را در دستور كار شورای امنيت سازمان ملل قرار دهد؛ اتحاديه اروپا در آينده نزديك درباره تجديد نظر در روابطش با ايران تصميم خواهد گرفت؛ ماجرای حكمهای صادره عليه دولتمردان ايرانی متهم به دست داشتن در انفجار مركز يهوديان در آرژانتين داغتر خواهد شد و با منفعل شدن اصلاحطلبان يا كنار رفتن آنان زمينه برای فشار خارجی مهياتر میشود. به نظر میرسد فشارهای بينالمللی - اينبار با هماهنگی آمريكا، اروپا و سازمان ملل - به تدريج روی برگزاری يك انتخابات (يا همهپرسی) آزاد در ايران متمركز شود. تهديد نظامی، يا حتی حمله محدود به تأسيسات هستهای ايران كه اخيراً زمزمههايش افزايش يافته، ممكن است به عنوان تقويت كننده فشار بر حاكميت ايران برای برگزاری چنين انتخاباتی به كار گرفته شود. در چنين شرايطی میتوان روی فعال شدن مردم و افزايش فشار درونی نيز حساب كرد. يك انتخابات آزاد و تحت نظارت سازمان ملل، میتواند هدفی مشروع برای همسويی نيروهای داخلی با فشارهای بينالمللی به حساب آيد. |
| [iran emrooz © 1998 - 2002] editor@iran-emrooz.de |