IRAN EMROOZ (iranian political Bulletin)

با خبر پايان كار بخش فارسي راديوي اروپاي آزاد (راديو آزادي) بررسي تاريخچه ي اين بنگاه سخن پراكني خالي از لطف نخواهد بود. پنجاه سال پيش راديوي اروپاي آزاد با هدف سخن پراكني عليه بلوك شرق بوجود آمد و دهه هاي متمادي به آنچه هدف اين بنگاه بود و هست پرداخت. نمونه ديگر آن راديو خوزه مارتي سالها است كه برعليه دولت كوبا سخن مي پراكند و بارها در ارتباط با فعاليت هاي گاه توطئه افكنانه مخالفين رژيم كاسترو نقش بازي كرده است از جمله چند ماه قبل كه اهالي هاوانا را به پناهجويي در سفارت مكزيك دعوت كرد. چهار سالي هم بود كه راديو اروپاي آزاد براي ايران و به زبان فارسي برنامه پخش مي كرد. درسال 1998 كنگره آمريكا بودجه اي براي اطلاعات، تبليغات و سخن پراكني در مورد ايران اختصاص داد. راديوي اروپاي آزاد كه قانونا يك موسسه غيرانتفاعي است دريافت كننده بخش عمده اي از اين بودجه بود و مامور اجراي پروژه گرديد. آقاي استيو فربنكس كه خود به سلاست فارسي مي داند مسئوليت اداره اين راديو را بر عهده گرفت. آقاي ايرج گرگين هم كه طبع ملايمي در وسايل ارتباط جمعي دارد براي سردبيري آن انتخاب شد و ايشان نيز گروهي را براي همكاري برگزيد كه در زمره ي ميانه رو هاي خارج كشور شناخته مي شدند. نگارنده ي اين سطور شخصا با يكي دو تن از اين برنامه پردازان سابقه ي آشنايي و دوستي داشته و بر حسن نيت شان كوچك ترين ظني بر خود راه نمي دهد. در طي چهارسال اخير هم انصاف حكم مي كند كه بر كار اين گروه كه تمام سعي خودرا به كار برده اند تا برنامه هايي در خور توجه پديد آورند صحه گذاشت. دست اندركاران راديو آزادي تلاش نمودند تا حتي به زور هم كه شده خودرا از دعواي داخلي جناح ها بركنار دارند و براي جناح تندرو نيز بلند گوي خارج از مرز بيافرينند. برخي از فرهيختگان ايراني نيزكه حتي در اوايل از مصاحبه با اين راديو دريغ مي نمودند به مرور و در پايان كار به جمع برنامه سازان آن پيوستند.

يكي دو ماهي است كه خبر تغييرات در اداره ي اين رسانه به گوش مي رسيد و سر انجام نيز از اين هفته به مرحله اجرا درآمد. ظاهرا مسئولين اين بنگاه به منظور تاثير گذاري هرچه بيشتر بر نسل آينده ايران برنامه خودرا سبك خواهند كرد، موسيقي بيشتري پخش خواهند نمود و از خبر ها و تفاسير و مصاحبه های سياسي به مقدار فاحشي خواهند كاست و آنرا به سي دقيقه تقليل خواهند داد. گرچه طول برنامه شان را به بيست و چهار ساعت شبانه روز خواهند رساند. در فرآوري اين برنامه آقاي مردو سوغوم يك ارمني ايراني تبار مديريت راديو فردا را خواهد داشت و از حمايت سارا والي نژاد در مديريت بخش موسيقي و علي فرهودي مسئول صداي آمريكا درخبر و تفسير بهره خواهد برد. آقاي سوغوم مسئول بخش ارمني راديو اروپاي آزاد بوده و از راه اندازان راديو عراق آزاد هم بوده است. تغيير ديگر در موج هاي پخش راديو است كه آنرا از موج كوتاه به موج متوسط منتقل مي كند، مسئله اي كه قضاوت در مورد آن از حوصله اين مقاله خارج است.

آنچه تحرير اين نوشته را لازم ساخته اما توجه به ماهيت نهفته در اين تغييرات است. اگر به پذيريم كه ادعاهاي استقلال راي مسئولين و دست اندركاران راديو آزادي حقيقت داشته و هيچ هدف پنهاني در ايجاد اين برنامه از سوي دولت ايالات متحده وجود نداشته است و بنگاه آمريكايي مورد بحث فقط هدف پخش اطلاعات و فراهم آوردن فضايي براي مبادله نظر مابين اصحاب انديشه را داشته اند به نظر مي رسد كه اكنون آن برنامه به انجام رسيده و "كشتيبان را سياستي ديگر آمده است." سابقه ي راديو هايي از قبيل خوزه مارتي و نمونه بسيار مشابه ديگر آن راديو سوا كه از آغاز تابستان امسال براي خاورميانه و از جمله عراق و به زبان عربي برنامه پخش مي كنند ، جاي هيچ گونه شكي را باقي نمي گذارد كه مي توان انتظار داشت كه ابراز اهداف اين بنگاه راديويي بسيار شفاف تر از گذشته خواهد بود. اطلاعيه هاي رسمي و گزارش هاي خبري همه از هدف گيري نسل جوان در راستاي اهداف اين بنگاه حكايت دارد. اما در هيچ يك از اين بيانيه ها و از جمله در بيانات آقاي گرگين در روزهاي اخير اشاره اي به آن هدف غايي كه لزوم توجه به جوانان را توجيه كند را نمي توان يافت. مي توان به طور قطع گفت كه جوانان سياسي استقلال طلب ايران كه در اردو هاي مختلف سياست داخلي امروز ايران گرد آمده اند پاسخ گوي اهداف ينگاه هاي سخن پراكني دولت آمريكا نيستند و آنها را با موسيقي پاپ نمي توان جلب كرد و بنابراين بايد هدف گيري را تغيير داد. راديوي سوا اما بسيار ساده تر در ميان پخش لاينقطع موسيقي پاپ غربي و عربي از آزادي اي كه جوانان عراق را پس از صدام حسين انتظار مي كشد نويد مي دهد. به ظن يقين مي توان گفت كه فرداي راديو آزادي نيز نمونه مشابه راديو سوا خواهد بود كه تبليغات مشخص تر و بي پرده را پخش مي كند چرا كه در مورد عراق نيازي به رودربايستي نيست و مي توان شمشير را از رو بست. طرفه آنكه اگر روزي سياست آمريكا در مورد ايران هم به آنجا كه بازهاي آمريكا واسرائيل هدفشان است برسد نيازي به تعارفات امروز نخواهد بود.

تفاوت عمده راديو فردا با راديو آزادي از نظر حقوقي آنست كه راديو فردا بخش فارسي بنگاه سخن پراكني بين المللي ايالات متحده خواهد بود كه يك واحد دولتي است و تحت نظر يك هيئت نه نفره اداره مي شود كه مستقيما به كنگره و رئيس جمهور گزارش مي كنند. اين بنگاه درسال 1999 جايگزين آژانس اطلاعاتي ايالات متحده گرديد (US Information Agency, USIA). آنانكه با نحوه سرمايه گذاري هاي ايالات متحده در موارد اطلاعاتي و تبليغاتي آشنايي دارند به خوبي مي دانند كه آنچه در راديو آزادي ادعا مي شد كه مي گذشت بسيار بهتر از آن بود كه حقيقت داشته باشد و يا در بهترين حالت دوام يابد. آنچه راديو فردا دنبال خواهد كرد اما حقيقت رسانه هاي وابسته ي دولتي است كه هدفي جز تعميق منافع دولت متبوع خويش را نخواهند داشت. هدفي كه براي راديوهاي سوا و فردا تاكنون بيان شده ترميم تصويري است كه از آمريكا در كشورهاي خاورميانه بوجود آمده ونشان دادن چهره انسان دوستانه أي است كه درپشت سياست هاي خارجي آمريكا پنهان مانده است اثبات اين مدعا را به قضاوت تاريخ مي نهيم. در نهايت استفاده از اين رسانه براي سخن پراكني البته به سليقه هر انديشمند ايراني وابسته است و اما براي آنانيكه در هر حال عمري را براي كسب آزادي هاي مردم سالارانه گذرانده اند آن سوال ماكياولي هم چنان باقي است "آيا هدف وسيله را توجيه مي كند؟"