iran emrooz (ايران امروز)

سفر حسين صادقي معاون وزير خارجه ايران و گروه همراه وي به عراق و ديدار آنها با اعضاي شوراي حكومت انتقالي آن كشور يكي از بهترين و عاقلانه‌ترين سياست‌هائي است كه دولت محمد خاتمي در طي سال‌هاي گذشته در منطقه اتخاذ كرده است. با اين سفر، ايران اولين همسايه عراق مي‌باشد كه بعد از تشكيل شوراي حكومت انتقالي آن كشور يك هيئت بلندپايه به عراق مي‌فرستد. ديگر همسايه‌ها اگرچه برخي از آنها تمايل خود براي گشودن دوره جديدي از روابط با عراق را اعلام كردند، اما چنين اراده‌اي به دليل برخي مشكلات هنوز به فعليت درنيامده است. اردن با وجود نشان دادن رغبت خود براي داشتن روابط ويژه با عراق جديد و اعلام آمادگي بانك‌هاي آن كشور براي سرمايه‌گذاري ، هنوز نتوانسته است صافي‌هاي لازم را براي اعزام هيئت سياسي به عراق به كار گيرد. مصاحبه ماه گذشته احمد چلبي با تلويزيون العربيه و متهم كردن اردن به قاچاق نفت عراق به سود صدام ، نشان داد كه هنوز وقت مناسب براي گشودن باب روابط ويژه با عراق فرا نرسيده است. چلبي با بي‌پروائي گفت : « .. ما هزاران سند از همكاري غير قانوني دولت اردن با حكومت صدام در اختيار داريم». علاوه بر اين مشكل اردني‌ها زماني رو به فزوني خواهد گذاشت كه ماه آينده رهبر كنگره ملي عراق بعنوان دومين رئيس شوراي حكومت انتقالي آن كشور بعد از ابراهيم جعفري كار خود را آغاز خواهد كرد. به نظر مي‌آيد اردني‌ها حساسيت موضوع را درك كرده و حاضر نيستند منافع دور و دراز خود را بر سر سرشاخ شدن با احمد چلبي و تكرار تهمت‌هاي سابق به وي از دست بدهند، زيرا بلافاصله علي ابوراغب نخست وزير آن كشور اعلام كرد،« .. درهاي دادگاه‌هاي اردن براي جناب چلبي باز است و او هر وقت اراده كند مي‌تواند در آنها از خود دفاع كند».
كويت ديگر همسايه عراق اگر چه بعنوان دروازه رهائي عراقي‌ها از دست صدام عمل كرد و كمك‌هاي انساندوستانه فراواني به مردم عراق نمود ، اما هنوز هيچ هيئتي براي ديدار با اعضاي شوراي حكومت انتقالي به عراق نفرستاده است. كويتي‌ها مايلند اطمينان حاصل كنند كه طرف مقابل آنها در عراق از ثبات معيني برخوردار مي‌باشد، اركان حكومت خود را تشكيل داده و ابزارهاي امنيتي مانند ارتش و پليس را تحت كنترل خود درآورده است. تا آن زمان كويتي‌ها دست به كار نخواهند شد. با وجود اينكه بانك‌هاي كويتي اعلام آمادگي كرده‌اند تا در بازسازي عراق مشاركت گسترده داشته باشند، اما بسياري از آنها تضمين‌هاي كافي از مراكز مالي عراقي‌ها طلب مي‌كنند، مسئله‌اي كه هنوز جامه عمل نپوشيده است.
سوريه تنها همسايه‌اي براي عراق محسوب مي‌شود كه در بدو شكل‌گيري شوراي حكومت انتقالي به صراحت از آن انتقاد كرده اعضاي آنرا سرسپردگان امريكا خواند كه بر بالاي تانك‌هاي اشغالگران به عراق وارد شدند. اگرچه چنين ديدگاهي با گذشت ايام اندكي نرم شده است، اما از هم‌اكنون مي‌توان حدس زد كه اين كشور آخرين همسايه عراق خواهد بود كه شوراي حكومت انتقالي آن كشور را به رسميت خواهد شناخت. علاوه بر اين سوري‌ها تلاش خواهند كرد كه براي انديشه هاي مخالف شوراي حكومت انتقالي خود متحداني دست و پا كنند. آنها بعد از اينكه براي چنين منظوري از دولت محمد خاتمي در ايران نااميد شدند، اكنون سراغ ديگر همسايه عراق يعني تركيه رفتند تا حساسيت اين كشور را به تنها موضوع نگران‌كننده براي آن يعني مسئله كردها، برانگيزند و آنها را با خود بر ضد شوراي حكومت انتقالي عراق همراه كنند. با وجود اهميت عملكرد شوراي حكومت انتقالي درباره مسئله كردها براي تركيه ، بعيد به نظر مي‌رسد كه اين كشور از منافع اقتصادي خود در عراق صرف نظر كرده و تا آخر خط بر سر موضوعي كه هنوز علائم خطرناك آن فقط در سطح حرف و حديث است، در كنار سوريه باقي بماند. تركيه بيشتر از زاويه امريكا ، اتحاديه اروپا ، سازمان ملل و منافع خاص خود به شوراي حكومت انتقالي عراق نگاه خواهدكرد تا پند و اندرزهاي سوري‌ها.
اما عربستان ديگر همسايه عراق وضعيت خاصي دارد. گزارش 900 صفحه‌اي كنگره امريكا درباره حوادث 11 سبتامبر و ارتباط دادن اين كشور به عمليات تروريستي توسط نمايندگان امريكا ، حاكمان آل‌سعود را بسيار عصباني كرده است. اين عصبانيت در دو سو خود را نشان داده است. از يك طرف سعودي‌ها به وابستگان خود در سازمان حماس پيام دادند تا آرامش فعلي براي پياده شدن طرح موسوم به نقشه‌راه را ناديده انگارند و از سوي ديگر در اتحاديه عرب مانع پذيرش نماينده شوراي حكومت انتقالي عراق شوند. هر دوي اين كارها براي روياروئي با سياستمداراني است كه در امريكا تلاش كردند از طريق گزارش كنگره بر عربستان فشار وارد سازند. به نظر مي‌رسد سعودي‌ها تا مدتي ديگر به رسميت شناختن شوراي حكومت انتقالي عراق را به عقب خواهند انداخت تا در مبارزه با امريكائياني كه آنها را حامي تروريسم معرفي مي‌كنند، وسيله‌اي براي معامله داشته باشند.
در چنين شرايطي اقدام دولت محمد خاتمي در شكستن يكي ديگر از بت‌هاي سياست خارجي ايران قابل تحسين است كه با وجود برخي ممانعت‌ها و دست‌اندازي‌ها و احتمالاً اتهامات جديد صورت گرفته است. يكي از دلايل اين امر همانطور كه در بعضي از رسانه‌ها آمده است، مي‌تواند اين باشد كه امور معلقه از زمان جنگ ميان دو كشور پيگيري شود، تسهيلاتي براي امر زيارت ايرانيان به عتبات مقدسه اتخاذ گردد و امنيت مرزي ميان ايران و عراق با مشاركت يك دولت مشخص در كشور مقابل بهتر بدست مي‌آيد.
اما دليل دوم مي‌تواند براي خاتمي و جنبش اصلاح‌طلبي در ايران بسيار حياتي باشد. اكنون يك درك عميق در ميان اصلاح‌طلبان وجود دارد كه موفقيت شوراي حكومت انتقالي عراق در برپائي يك نظام دموكراتيك ، تأثير مستقيمي بر فرآيند و موفقيت جنبش دموكراسي در ايران دارد. اما در صورت شكست آن ، اين ديدگاه محافظه‌كاران غالب خواهد بود كه منطقه ما هنوز آمادگي سير در نظام‌هاي دموكراتيك را ندارد.
و دليل سوم مي‌تواند اين باشد كه ممكن است صحنه جدال ميان اصلاح‌طلبان در ايران و رقيبان محافظه‌كار آنها به داخل عراق كشيده شده باشد. در ماه گذشته محافظه‌كاران براي كمك به مقتدا صدر، آيت‌الله كاظم حائري را قانع ساختن كه به عراق سفر كند تا نيروهاي شيعه مخالف امريكا به رهبري اين طلبه جوان كه از نقطه ضعف جواني و نداشتن صلاحيت لازم براي كفايت در امور ديني رنج مي‌برد، را مورد حمايت قرار دهند. اكنون نوبت اصلاح‌طلبان است كه به رقيبان خود پاسخ دهند و براي كمك به شوراي حكومت انتقالي بشتابند.
گشودن رابطه مستقيم با شوراي حكومت انتقالي عراق با هر انگيزه‌اي كه صورت گرفته و تحت هر شرايطي كه بوجود آمده است، در جهت منافع ملي ايران ، همراهي با قطعنامه سازمان ملل و همگرائي با امريكا و كاستن از تنش‌ها مي‌باشد، مسئله‌اي كه مي‌توان گفت سياست هاي دولت خاتمي در عراق را در مسير صحيح قرار داده است.