iran emrooz (ايران امروز)

حسن‌ هاشميان
hassan_hashemian@yahoo.com
پنجشنبه ۱۸ ارديبهشت ۱۳۸۲

ورود عدنان پاچه چی به كشور خود عراق در روز سه‌شنبه گذشته و انجام يك كنفرانس مطبوعاتی در روز چهارشنبه، به شكل و نشاط سياسی در آن كشور طعم جديدی داد. اين رويداد از اين جهت مهم است كه هيچكدام از شخصيت‌های سياسی كنونی عراق در وزن او نمی‌گنجند و ديدگاه‌های وی درباره آينده سرزمين بين النهرين ابعاد خاص خود را دارد. پاچه‌چی اگرچه شخصيتی ليبرال و ميهن دوستی دموكرات است اما در شش محور با كميته «پی‌گيری و هماهنگی» كه دو حزب كرد، مجلس اعلای شيعيان عراق، حزب وفاق ملی ، كنگره ملی عراق و حزب الدعوه كه اخيراً به بقيه پيوست را شامل می‌شود، اختلاف نظر دارد و حاضر نشد به عضويت آن كميته درآيد. اكنون به غير از علی بن الحسين رهبر مشروطه خواهان عراق ، همه رهبران گروه‌های سياسی در داخل عراق به سر می‌برند و بنابراين ضرورت دارد قبل از اينكه به محورهای اختلاف نظر ميان آنها بپردازم ، خصوصيات هر يك از آنها را شرح دهم.

١) عدنان پاچه‌چی:
عدنان در سال ١٩٢٣ در خانواده‌ای ديپلمات به دنيا آمد. پدر ، عمو و پدر زن وی در طی سال‌هائی كه پادشاهان‌هاشمی بر عراق حكم می‌راندند ، به منصب نخست وزيری رسيده بودند. در كودكی و نوجوانی آنطور كه خود به روزنامه «البيان» گفته است ، همه وسايل راحتی و آسايش عيش را در اختيار داشت. او شخصيتی با هوش بود و بر حسب علاقه‌اش به دانشگاه امريكائی بيروت رفت تا آنجا در رشته علوم سياسی مشغول تحصيل شود. در سال ١٩٤٤ بعد از فارغ التحصيلی از دانشگاه به وزارت خارجه عراق پيوست. در اين اثناء موفق شد طی مأموريت‌های ديپلماتيك كه به كشور مصر داشت ، دوره فوق ليسانس خود در كالج ويكتوريا در شهر قاهره را به اتمام برساند كه دانشكده‌ای با تشكيلات و محيطی انگليسی محسوب می‌گشت. بعد از آن سفير عراق در ايالات متحده شد و مدتی پس از آن با تشكيل سازمان ملل ، بعنوان نماينده عراق درآن سازمان به شهر نيويورك عزيمت نمود. با وقوع كودتای ١٩٥٨ و سقوط نظام پادشاهی ، پاچه چی از سوی حكومت عبدالكريم قاسم به منصب وزارت خارجه رسيد و يك سال بعد از روی كار آمدن بعثی‌های گروه حسن البكر ، در سال ١٩٦٩ از عراق خارج شد و ٣٤ سال از عمر خود را دور از وطن سپری كرد. زندگی پاچه چی در خارج از عراق به شكل زيبائی ترسيم شده بود. او تابستان‌ها را در شهر لندن در كنار دو دختر خود می‌گذراند و در فصل سرد به پايتخت جزيره‌ای كشور امارات ، ابوظبی برمی‌گشت تا بعد از اينكه تابعيت آن كشور را به او اعطاء كرده‌اند، مشغول كارهای روزانه خود گردد. خانواده وی از اينكه عدنان يك بار ديگر به صحنه سياست برمی‌گردد، خشنود نيستند. همسر وی «سلوی» می‌گويد: ما اكنون زندگی آرامی داريم و «سياست» اين آرامش را از بين خواهد برد. خود وی چندان علاقه‌ای به وارد شدن در گود سياست ندارد اما معتقد است چه بخواهد و چه نخواهد وارد سياست امروز عراق شده است، «.. عراق امروز به او و همه فرزندانش نياز دارد و در اين دوره انتقالی خيانت خواهد بود كه برای كمك به سرزمين مادری خود نشتابد».
عدنان پاچه‌چی مخالف اشغال كشور خود بوسيله امريكائی‌هاست به همين منظور وزارت دفاع امريكا ميانه خوبی با وی ندارد. او فردی قانونگرا است و پوشش سازمان ملل برای تحولات عراق را ضروری می‌داند. بيشتر كشورهای عربی از وی حمايت می‌كنند و قبل از اينكه به بغداد وارد شود با حسنی مبارك و ملك عبدالله پادشاه اردن بطور جداگانه مذاكراتی انجام داد. دليل ديگر حمايت كشورهای عربی از وی ، سنی بودن او می‌باشد كه می‌تواند نقش مهمی در ايجاد توازن با شيعيان داشته باشد. در ميان كشورهای عربی تنها كويت است كه تاكنون نشان داده تمايلی به قدرت يافتن پاچه‌چی در عراق جديد ندارد. دليل آنها برای اين كار كاملاً مشخص است. عدنان در سال ١٩٦١ زمانی كه وزير خارجه حكومت چپی عبدالكريم قاسم بود سخنانی ايراد كرده است كه در آن كويت را بخشی از خاك عراق به حساب آورده بود. ياران رامسفلد در وزارت دفاع با شيطنت متن اين سخنرانی را در اختيار كويتی‌ها قرار داده‌اند. از بعدی ديگر پاچه‌چی هيچگونه تشكل حزبی در داخل عراق ندارد و با هيچ گروه يا فرد سياسی در نظام سابق رابطه‌ای ايجاد نكرده است. او بيشتر علاقه دارد كه تكنوكرات‌ها در عراق زمام امور را بدست گيرند و معتقد است وی نماينده بخش ساكت ملت عراق می‌باشد. بخشی كه كمتر شعار می‌دهد و مجموعه وسيعی از مردم عراق را شامل می‌شود. مدل حكومتی مورد دلخواه پاچه چی « ليبرال و غير دينی » می‌باشد كه منافع ملی عراقی‌ها را تضمين كند. به همين منظور و بعد از اينكه مشاركت در اجلاس معارضين عراقی در سال ١٩٩٨ لندن را رد كرد ، حزب « ليبرال ميانه عراق » را تأسيس كرد كه مجموعه وسيعی از تكنوكرات‌ها ، ملی‌گرايان و نيروهای مستقل مخالف رژيم پيشين عراق را در برمی گيرد. همه اين افراد در خارج از عراق بسر می‌بردند. آنها دلايل قاطعی برای عدم مشاركت در اجلاس لندن داشتند و آنرا تجمی می‌دانستندكه برگزيده شده در يك انتخابات مشخص از طرف ملت عراق نبود، ضمن اينكه هزينه برگزاری آنرا بر عهده امريكائی‌ها می‌پنداشتند و به عنوان يك نقطه منفی از آن ياد می‌كردند.
عدنان پاچه‌چی معقتد است كه حكومت فردی هرگز در عراق موفق نخواهد بود و راه به سوی استبداد خواهد برد ، بنابراين بهترين شكل حكومت برای عراق را شورائی و گروهی می‌داند. او با شناخت روحيات مردم عراق اذعان می‌دارد كه اگر يك فرد بر عراق حكومت كند ، ملت عراق قبل از اينكه برنامه‌های وی را بررسی كند خواهد پرسيد كه آيا او سنی ، شيعه يا كرد است؟ يك ضرب‌المثل در عراق وجود دارد كه می‌گويد: اگر دو مصری را مشاهده كرديد كه با هم صحبت می‌كنند بدانيد موضوع آنها درباره زنان است. اگر دو سوری را ديديد كه با هم سرگرم گفتگو هستند بدانيد كه موضوع آنها تجارت است و اگر دو عراقی را رؤيت كرديد كه در حال گفت و شنود با يگديگر هستند بدانيد كه موضوع آنها ناسزا گفتن به حكومت خودشان است! حتی زبان كشيدن‌های صدام نتوانست اين عادت را درميان عراقی‌ها از بين ببرد. در نتيجه بايد كاری كرد كه همه عراقی‌ها را در حكومت مشاركت داد و از اين طريق مخالفت‌های آنها را بسوی ساختن عراقی آباد و آزاد هدايت كرد.
عدنان پاچه چی اكنون هشتاد سال عمر دارد و در سلامت كامل به سر می‌برد. مهمترين خصوصيت شخصيتی وی عشق وافر او به موسيقی كلاسيك است.

٢) جنبش پادشاهی مشروطه‌:
جنبش پادشاهی مشروطه بعنوان يك جريان آلترناتيو جهت حل بحران سياسی عراق از سوی شريف علی بن حسين پسر عموی فيصل دوم آخرين پادشاه عراق مطرح شده است. تعدادی از كارشناسان عراق معتقد هستند تنها جذابيت اين مدل از حكومت ، سابقه رويائی حاكميت سلطنت در عراق است كه همچون دهُل صدای گوش نوازی از دور، از خود به يادگار گذاشته است. برخی ديگر استدلال می‌كنند كه فيصل اول نخستين پادشاه عراق در قرن گذشته ، بنيان‌گذار دولت مدرن در عراق محسوب می‌شود كه در زمان وی ملت عراق آزادی‌های خود را داشته و بيست روزنامه مستقل و تعداد زيادی از احزاب در عراق آزادانه فعاليت می‌كردند. در حال حاضر انديشه پادشاهی مشروطه برخاسته از اراده مردم داخل عراق نمی‌باشد و بيشتر بوسيله نيروهای خارجی تدوين گشته كه تلاش می‌كنند از طريق توزيع پول ميان سران عشاير و برخی نيازمندان سياسی هوادارانی برای خود دست و پا كنند. كشور اردن به دليل داشتن نسب و ريشه خانوادگی با پادشاهان سابق عراق از حاميان اين شكل از حكومت می‌باشد. علاوه بر آن شريف علی بن حسين وابستگی كامل به امريكا داشته و بدون اين كشور اراده انجام هيچگونه كاری را ندارد. مدل عراق كاملاً امريكائی هميشه از آرزوهای وی بوده و موفقيت كشورهای خليج فارس در رسيدن به رفاه عمومی را در سايه وجود امريكا در آن كشورها می‌داند.
شريف علی بن حسين هنوز در خارج از عراق به سر می‌برد و برنامه مشخصی برای بازگشت به وطن خود ندارد.

ادامه دارد