iran emrooz (ايران امروز)

شيپورهاي جنگ آمريكا و انگليس با عراق به صدا در آمده است و رهبران اين دو كشور عليرغم مخالفت افكار عمومي جهان آخرين تداركات جنگي خود را فراهم مي آورند تا پيش از آن كه تغييرات جوي منطقه خليج فارس كارآيي سربازان شان را كاهش دهد كار رژيم عراق و صدام حسين را يكسره كنند. البته نيت جنگي آمريكا و انگليس از ماه ها پيش روشن بود. از اين رو، تقديم قطعنامه جديد اين دو كشور (با حمايت اسپانيا) به شوراي امنيت سازمان ملل را بايد التيماتومي نه به عراق و بلكه به فرانسه و اعضاي ديگر اين شورا كه با سياست جنگي آمريكا و انگليس مخالفت مي ورزند تلقي كرد.

به اعتقاد بسياري از تحليلگران ، نبردي كه اكنون در پيش است سرنوشت ساز خواهد بود و اثرات درازمدتي بر منطقه و روابط جهاني باقي خواهد گذاشت. از همين رو، افكار عمومي جهان بيش از هر زمان ديگر در پنجاه سال اخير (و حتي در دوره جنگ ويتنام) نسبت به آن حساسيت نشان داده است. بخش وسيعي از مليون ها نفري كه در هفته گذشته در حدود ٦٠٠ شهر كوچك و بزرگ جهان عليه اين جنگ دست به تظاهرات زدند در گذشته كمتر در يك حركت سياسي از اين نوع فعال بوده اند. بي اعتمادي به دلايل ابراز شده از سوي داعيان جنگ، و به خصوص رهبران آمريكا و انگليس ، و نگراني از عواقب احتمالي اين جنگ در افزايش تروريزم جهاني ، نقش بزرگي در بسيج نيروهاي ضد جنگ در تظاهرات جهاني داشته است.

اين موج مخالفت جهاني با جنگ، البته همه گير نبود. در واقع در بين ٦٠٠ شهر محل تظاهرات ، از سيدني گرفته تا بحرين و دمشق و رم و لندن و نيويورك ، نامي از تهران و ساير شهرهاي ايران برده نشد. و اين امر از چند جهت قابل تامل است:

١- ايران بيش از هر كشور ديگري در جهان ممكن است از حمله به عراق به لحاظ سياسي ، اقتصادي و اجتماعي تاثير بپذيرد. از بين كشورهاي همسايه عراق ، ايران بيش از هر كشوري در خطر آسيب پذيري كاربرد سلاح هاي شيميايي و بيولوژيكي و احيانا اتمي در اين جنگ است. وجود سلاح هاي شيميايي و بيولوژيكي در عراق توجيهي است كه سردمداران آمريكا و انگليس براي حمله به عراق عرضه مي كنند. در اين صورت تضميني نيست كه رژيم صدام حسين براي مقابله با ماشين عظيم نظامي آمريكا و انگليس به كاربرد اين سلاح ها دست نزند. از آن سو، آقاي بوش و همكاران او حاضر نشده اند كه در برابراستفاده از اين سلاح ها از سوي عراق ، كاربرد سلاح اتمي را نفي كنند.

يعني اگر واقعا عراق به سلاح هاي كشتار جمعي مسلح باشد،كاربرد اين سلاح ها در نبرد مرگ و زندگي رژيم عراق بيش از هر زمان و موقعيتي (از سوي هر دو طرف جنگ) محتمل است ، و در اين صورت ايران با مرز طولاني خود با عراق و تراكم جمعيتي آن در نزديكي هاي اين مرز بيش از هر كشور ديگري (پس از عراق) در معرض آسيب پذيري از اين سلاح ها قرار خواهد گرفت.

از نظر اقتصادي نيز، ايران بيش از هر كشور همسايه ديگر عراق صدمه خواهد ديد. كشورهايي مانند كويت و عربستان رابطه اقتصادي زيادي با عراق نداشته اند و ندارند. تركيه براي جبران خسارت هاي اقتصادي ناشي از جنگ، ملياردها دلار كمك مالي از آمريكا خواهد گرفت. كشورهايي مانند اردن و سوريه گرچه متحمل زيان هايي خواهند شد، ولي ميزان آن ها در مقايسه با زياني كه به ايران تحميل مي شود بسيار ناچيز است. علاوه بر اين ، دو كشور ياد شده نيز براي تسهيل حمله آمريكا به عراق كمك هايي دريافت خواهند كرد.

در مورد اثرات سياسي و اجتماعي جنگ احتمالات زيادي وجود دارد. از نظر اجتماعي كافي است به ارقام احتمالي (تا يك مليون نفر) پناهندگاني بنگريم كه به سوي ايران سرازير خواهند شد. ولي نتايج سياسي جنگ كمتر قابل پيش بيني است. از يك سو، تحولات داخلي عراق پس از صدام و شكل و كيفيت نظام سياسي حاكم بر آن بدون شك بر تحولات ايران تاثير خواهد گذاشت. از جمله ، اگر يكپارچگي عراق دستخوش تزلزل شود و حكومت هايي محلي در جنوب (شيعه) يا شمال (كرد) پا بگيرند و يا كردستان عراق به صحنه قدرت نمايي تركيه و احيانا ايران تبديل گردد، نمي توان تاثير آن ها در تحولات و ساختار سياسي ايران را دست كم گرفت. از سوي ديگر، برآيند جنگ و درجه موفقيت آمريكا در اين ماجراجويي نظامي ، نقشي تعيين كننده در جهت گيري سياست آمريكا نسبت به كشورهاي خاورميانه و به خصوص ايران خواهد داشت.

٢ - رژيم جمهوري اسلامي عملا و در شعارهاي سياسي خود همواره سياست خشن ضد آمريكايي داشته و از هيچ فرصتي براي اعمال اين سياست كوتاهي نكرده است. اين سياست خصمانه البته هميشه از سوي حاكميت تبليغ مي شده و بهاي سنگين آن از جان و مال مردم پرداخت شده است. در عين حال ، نمي توان منكر شد كه احساسات ضد آمريكايي انباشته از حكومت محمدرضا شاه در فاصله مرداد ١٣٣٢ تا انقلاب ١٣٥٧ در فرهنگ سياسي جامعه ايران ريشه داشته است و هنوز هم در بخشي از جامعه سياسي ايران قوي است. از اين رو، در شرايطي كه تظاهرات ضد آمريكايي وسيعي در سطح جهان صورت مي گيرد آيا عجيب نمي نمايد كه در ايران از تظاهرات مشابهي خبري نيست ؟

واقع اين است كه هم مردم ايران بايد از عواقب بسيار خطرناك اين جنگ بيش از هر جامعه و كشور ديگري نگران باشند و هم حاكميت جمهوري اسلامي كه بسياري از سياست هاي سو خود را با چهره ضد آمريكايي در ايران و جهان دنبال مي كند قاعدتا مي بايست از اين گونه فرصت ها براي تهييج افكار عمومي استفاده كند. پس چگونه است كه نه شهروند ايراني دست كم به اندازه يك شهروند انگليسي كه در فاصله چند هزار كيلومتري سلاح هاي احتمالا كشتار جمعي عراق زندگي مي كند در باره اين جنگ حساسيت نشان مي دهد و نه حاكميت ايران براي داغ كردن تنور ضد آمريكايي خود هوادارانش را به خيابان ها مي كشاند؟

پاسخ به سئوال را شايد بتوان در دو نكته پيدا كرد. اول اين كه بيش از دو دهه حكومت خشن جمهوري اسلامي با ماسك ضد آمريكايي ، نه فقط اكثريت قاطع مردم را از اين حكومت متنفر كرده كه به همان نسبت احساسات ضد آمريكايي در بين مردم را رقيق كرده و بالعكس به ايجاد نوعي محبوبيت در فرهنگ سياسي و اجتماعي مردم نسبت به آمريكا نيز منجر شده است. اكنون مي توان گفت كه آمريكا و هرچه كه آمريكايي است - از فرهنگ مصرفي آن گرفته تا بازار آزاد و سياست هاي خارجي توسعه طلبانه آمريكا - بيش از هر زمان ديگر بين نيروهاي جوان جامعه ايران محبوبيت پيدا كرده و قبله آمال آنان شده است. اين مسحور شدن در برابر سياست و فرهنگ و قدرت آمريكا تا آن جا است كه بسياري از مردم ايران نه فقط نگران عواقب بسيار خطرناك حمله آمريكا به عراق نيستند كه از يك سو از آن حمايت مي كنند و از سوي ديگر اميد و آرزوي آن را در سر مي پرورانند كه آمريكا نظر لطفي نيز به ايران بكند و شر جمهوري اسلامي را از سر مردم ايران بكند.

ديگر اين كه حاكميت جمهوري اسلامي چنان در برابر قدرت آمريكا مسحور و سر درگم و ترسان و نگران شده است كه جز مخالفت هاي لفظي با حمله آمريكا به عراق تلاش ديگري حتي به اندازه كشاندن هواداران خود به خيابان ها به خرج نمي دهد. در اين سر درگمي و بي عملي ، اصلاح طلبان حكومتي نيز با جناح مخالف خود همراهند. در واقع ، بسياري از آنان ممكن است به دليل اين كه شايد تحولات عراق پس از حمله آمريكا به تضعيف جناح مخالف بينجامد از حمله آمريكا راضي نيز باشند. دست كم اين كه مجاهدين انقلاب اسلامي كه در آستانه حمله آمريكا به افغانستان براي حمايت از حكومت طالبان اعلاميه دادند در مورد رژيم عراق چنين موضعي اتخاذ نكرده اند!

حكومت جورج بوش آمريكا با همدستي انگليس به بهانه از بين بردن سلاح هاي كشتار جمعي عراق و دفع شر صدام حسين از سر مردم عراق در آستانه حمله به اين كشور است. از خشونت و كشتارهاي رژيم صدام سخن بسيار رفته است وتكرار آن ها در اين جا توضيح واضحات است. ولي تصور اين كه كسي مانند جورج بوش كه خود با يك فعل و انفعال انتخاباتي به قدرت رسيده است و پيش از آن در مقام فرمانداري تكزاس افتخار تاييد بيشترين حكم اعدام در ايالت هاي آمريكا را به ثبت رسانده ، و با همكارانش سهم زيادي در صنايع نفتي آمريكا دارد، و اكنون از منابع مذهبي براي سياست هاي خود الهام مي گيرد، امروز در هيئت منجي براي مردم استبدادزده عراق در آمده و قرار است براي آنان صلح و مدنيت و دموكراسي به ارمغان بياورد، بيش از هر چيز آزار دهنده است.

حمله آمريكا و انگليس به عراق به هر دليلي صورت بگيرد به خاطر آزادي مردم عراق نيست. اگر اين جنگ به سقوط صدام و استقرار دموكراسي در عراق بينجامد اين يك برآيند نيك از يك عمل خطرناك ، ماجراجويانه و تجاوزگرانه خواهد بود. جنگهاي زيادي به آزادي ملت ها منجر شده است ، ولي اين نتيجه غايي نه هدف آن جنگها بوده و نمي توانست توجيه گر آن ها باشد. در اين جا نيز نمي توان حمله به عراق را به دليل اين نتيجه احتمالي آن توجيه كرد.

عواقب و صدمات اين جنگ، پس از مردم عراق ، بيش از همه متوجه مردم ايران خواهد بود. ولي همان طور كه در خود عراق ، ظاهرا مخالفت بسيار جدي از سوي مردم با اين عمل مشاهده نمي شود، مردم ايران نيز برخورد مشابهي از خود نشان مي دهند. در هردو كشور، نفرت عمومي مردم از رژيم حاكم چنان قوي است كه بخش بزرگي از مردم آن ها به كسي مانند پرزيدنت بوش به صورت يك منجي نگاه مي كنند، و حاضرند به خاطر رهايي از دست حكام خود خطر يك جنگ شيميايي و يا هسته اي را بخرند. و راستي ، چقدر يك رژيم بايد بين مردم خود منفور باشد كه تا اين حد آنان براي نجات خويش خطر را تحمل كنند؟